Msze Trydenckie

w Polsce

Poka┼╝ ko┼Ťcio┼éy z msz─ů trydenck─ů w Polsce na wi─Ökszej mapie

KONSTYTUCJA O LITURGII ┼ÜWI─śTEJ ÔÇ×SACROSANCTUM CONCILIUMÔÇŁ SOBORU WATYKA┼âSKIEGO II

PAWEŁ BISKUP

S┼üUGA S┼üUG BO┼╗YCH RAZEM Z OJCAMI ┼ÜWI─śTEGO SOBORU NA WIECZN─ä RZECZY PAMI─äTK─ś

 

WST─śP

1. ┼Üwi─Öty Sob├│r stawia sobie za cel nieustanne pog┼é─Öbianie chrze┼Ťcija┼äskiego ┼╝ycia wiernych; lepsze dostosowanie do potrzeb naszych czas├│w tych instytucji, kt├│re s─ů sk┼éonne poddawa─ç si─Ö zmianom; popieranie tego wszystkiego, co mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do zjednoczenia wszystkich wierz─ůcych w Chrystusa; umacnianie tego, co prowadzi do wezwania wszystkich ludzi na ┼éono Ko┼Ťcio┼éa. Dlatego Sob├│r uznaje, ┼╝e do jego zada┼ä nale┼╝y szczeg├│lna troska o odnowienie i rozw├│j liturgii.

2. W liturgii, zw┼éaszcza w Boskiej Ofierze eucharystycznej, "dokonuje si─Ö dzie┼éo naszego Odkupienia"1; w najwy┼╝szym stopniu przyczynia si─Ö ona do tego, aby wierni swoim ┼╝yciem wyra┼╝ali oraz ujawniali innym ludziom misterium Chrystusa i rzeczywist─ů natur─Ö prawdziwego Ko┼Ťcio┼éa. Jest on bowiem ludzki i jednocze┼Ťnie Boski; widzialny i wyposa┼╝ony w dobra niewidzialne, ┼╝arliwy w dzia┼éaniu i oddany kontemplacji, obecny w ┼Ťwiecie, a zarazem pielgrzymuj─ůcy. To jednak, co w Ko┼Ťciele jest ludzkie, nastawione jest na to, co Boskie, i temu podporz─ůdkowane; to, co widzialne, prowadzi do rzeczywisto┼Ťci niewidzialnej; ┼╝ycie czynne wiedzie do kontemplacji, a to, co doczesne, jest drog─ů do przysz┼éego miasta, kt├│rego szukamy2. Dlatego skoro liturgia codziennie przekszta┼éca tych, kt├│rzy s─ů wewn─ůtrz Ko┼Ťcio┼éa, w ┼Ťwi─Öty przybytek w Panu, w mieszkanie Boga w Duchu3, a┼╝ do miary pe┼éni wieku Chrystusowego4, w przedziwny spos├│b r├│wnocze┼Ťnie umacnia ich si┼éy do g┼éoszenia Chrystusa, i tak znajduj─ůcym si─Ö poza Ko┼Ťcio┼éem ukazuje Go jako znak wzniesiony dla narod├│w5, aby rozproszone dzieci Bo┼╝e zgromadzi┼éy si─Ö w jedno6, a┼╝ nastanie jedna owczarnia i jeden pasterz7.

3. Dlatego Sob├│r ┼Ťwi─Öty uznaje, ┼╝e nale┼╝y przypomnie─ç ni┼╝ej wymienione zasady oraz ustanowi─ç praktyczne normy odnowy i rozwoju liturgii.
Niekt├│re spo┼Ťr├│d tych zasad i norm mo┼╝na i trzeba odnie┼Ť─ç zar├│wno do obrz─ůdku rzymskiego, jak i do wszystkich innych obrz─ůdk├│w. Natomiast ni┼╝ej podane normy praktyczne nale┼╝y uwa┼╝a─ç za obowi─ůzuj─ůce tylko dla obrz─ůdku rzymskiego, chyba ┼╝e chodzi o takie sprawy, kt├│re z natury rzeczy odnosz─ů si─Ö tak┼╝e do innych obrz─ůdk├│w.

4. Trzymaj─ůc si─Ö wiernie Tradycji, Sob├│r ┼Ťwi─Öty o┼Ťwiadcza, ┼╝e Matka Ko┼Ťci├│┼é uwa┼╝a za r├│wne w prawach i godno┼Ťci wszystkie prawnie uznane obrz─ůdki, chce je na przysz┼éo┼Ť─ç zachowa─ç i zapewni─ç im wszechstronny rozw├│j. Pragnie te┼╝, aby w miar─Ö potrzeby zosta┼éy one roztropnie i gruntownie zmienione w duchu zdrowej tradycji oraz aby im nadano now─ů ┼╝ywotno┼Ť─ç, stosownie do wsp├│┼éczesnych warunk├│w i potrzeb.

 

ROZDZIAŁ I
OGÓLNE ZASADY ODNOWY I ROZWOJU LITURGII

I. Natura Liturgii ┼Üwi─Ötej i jej znaczenie w ┼╝yciu ko┼Ťcio┼éa

5. B├│g, kt├│ry "pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy" (1 Tm 2,4), "wielokrotnie i na r├│┼╝ne sposoby przemawia┼é niegdy┼Ť do naszych ojc├│w przez prorok├│w" (Hbr 1,1), gdy za┼Ť nadesz┼éa pe┼énia czasu, zes┼éa┼é swego Syna, wcielone S┼éowo namaszczone Duchem ┼Üwi─Ötym, jako "lekarza cia┼é i dusz"8 oraz po┼Ťrednika mi─Ödzy Bogiem i lud┼║mi9, aby g┼éosi┼é Ewangeli─Ö ubogim i opatrywa┼é rany serc z┼éamanych10. Jego bowiem cz┼éowiecze┼ästwo zjednoczone z osob─ů S┼éowa by┼éo narz─Ödziem naszego zbawienia. Dlatego w Chrystusie "dokona┼éo si─Ö nasze ca┼ékowite pojednanie z przeb┼éaganym Bogiem i otrzymali┼Ťmy pe┼éni─Ö kultu Bo┼╝ego"11.
Tego za┼Ť dzie┼éa odkupienia ludzi i uwielbienia Boga, kt├│re zapowiada┼éy kierowane przez Boga wielkie wydarzenia w ┼╝yciu ludu Starego Testamentu, dokona┼é Chrystus Pan, szczeg├│lnie przez paschalne misterium swojej b┼éogos┼éawionej m─Öki, zmartwychwstania i chwalebnego wniebowst─ůpienia; "przez swoj─ů ┼Ťmier─ç zniweczy┼é ┼Ťmier─ç nasz─ů i zmartwychwstaj─ůc, przywr├│ci┼é nam ┼╝ycie"
12. Albowiem z boku Chrystusa umieraj─ůcego na krzy┼╝u zrodzi┼é si─Ö przedziwny sakrament ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa13.

6. Jak Ojciec pos┼éa┼é Chrystusa, tak On pos┼éa┼é Aposto┼é├│w, kt├│rych nape┼éni┼é Duchem ┼Üwi─Ötym, nie tylko po to, aby g┼éosz─ůc Ewangeli─Ö wszelkiemu stworzeniu14, zwiastowali, ┼╝e Syn Bo┼╝y przez swoj─ů ┼Ťmier─ç i zmartwychwstanie uwolni┼é nas spod w┼éadzy szatana15 i ┼Ťmierci oraz przeni├│s┼é do kr├│lestwa Ojca, lecz r├│wnie┼╝ po to, aby to dzie┼éo zbawienia, kt├│re g┼éosili, r├│wnie┼╝ sprawowali przez Ofiar─Ö i sakramenty, wok├│┼é kt├│rych skupia si─Ö ca┼ée ┼╝ycie liturgiczne. I tak przez chrzest ludzie zostaj─ů wszczepieni w paschalne misterium Chrystusa: z Nim wsp├│┼éumarli, wsp├│┼épogrzebani i wsp├│┼ézmartwychwstali16, otrzymuj─ů ducha przybrania za syn├│w, "w kt├│rym mo┼╝emy wo┼éa─ç:(Rz 8,15), staj─ůc si─Ö prawdziwymi czcicielami, jakich Ojciec szuka17. Podobnie ilekro─ç spo┼╝ywaj─ů Wieczerz─Ö Pa┼äsk─ů, ┼Ťmier─ç Pana g┼éosz─ů, a┼╝ On przyjdzie18. W sam dzie┼ä Pi─Ö─çdziesi─ůtnicy, kiedy Ko┼Ťci├│┼é ukaza┼é si─Ö ┼Ťwiatu, "ci (...), kt├│rzy przyj─Öli nauk─Ö" Piotra, "zostali ochrzczeni". "Trwali oni w nauce Aposto┼é├│w i we wsp├│lnocie, w ┼éamaniu chleba i w modlitwach (...). Wielbili Boga, a ca┼éy lud odnosi┼é si─Ö do nich ┼╝yczliwie" (Dz 2,41n. 47). Od tego czasu Ko┼Ťci├│┼é nigdy nie przestawa┼é zbiera─ç si─Ö na sprawowanie paschalnego misterium: czytaj─ůc to, "co we wszystkich Pismach odnosi┼éo si─Ö do Niego" (┼ük 24,27), sprawuj─ůc Eucharysti─Ö, w kt├│rej "uobecnia si─Ö zwyci─Östwo i triumf Jego ┼Ťmierci"19, i r├│wnocze┼Ťnie sk┼éadaj─ůc "dzi─Öki Bogu za Jego dar niewypowiedziany" (2 Kor 9,15) w Chrystusie Jezusie, "ku chwale Jego majestatu" (Ef 1,12), przez moc Ducha ┼Üwi─Ötego.

7. Aby urzeczywistni─ç tak wielkie dzie┼éo, Chrystus jest obecny zawsze w swoim Ko┼Ťciele, zw┼éaszcza w czynno┼Ťciach liturgicznych. Jest obecny w ofierze Mszy ┼Ťwi─Ötej tak w osobie celebruj─ůcego, gdy┼╝ "Ten sam, kt├│ry kiedy┼Ť ofiarowa┼é siebie na krzy┼╝u, obecnie ofiaruje si─Ö przez pos┼éug─Ö kap┼éan├│w"20, jak zw┼éaszcza pod postaciami eucharystycznymi. Jest obecny swoj─ů moc─ů w sakramentach, tak ┼╝e gdy kto┼Ť chrzci, sam Chrystus chrzci21. Jest obecny w swoim s┼éowie, bo gdy w Ko┼Ťciele czyta si─Ö Pismo ┼Ťwi─Öte, On sam przemawia. Jest obecny, gdy Ko┼Ťci├│┼é modli si─Ö i ┼Ťpiewa psalmy, gdy┼╝ On sam obieca┼é: "Gdzie s─ů dwaj albo trzej zebrani w imi─Ö moje, tam jestem po┼Ťr├│d nich" (Mt 18,20).┬á
W tak wielkim dziele, przez kt├│re B├│g otrzymuje doskona┼é─ů chwa┼é─Ö, a ludzie doznaj─ů u┼Ťwi─Öcenia, Chrystus zawsze ┼é─ůczy z sob─ů swoj─ů umi┼éowan─ů Oblubienic─Ö, Ko┼Ťci├│┼é, kt├│ry wzywa swego Pana i przez Niego oddaje cze┼Ť─ç wiecznemu Ojcu.
S┼éusznie zatem uwa┼╝a si─Ö liturgi─Ö za wype┼énianie kap┼éa┼äskiej funkcji Jezusa Chrystusa. W niej przez znaki dostrzegalne wyra┼╝a si─Ö i w spos├│b w┼éa┼Ťciwy dla poszczeg├│lnych znak├│w dokonuje u┼Ťwi─Öcenie cz┼éowieka, a Mistyczne Cia┼éo Jezusa Chrystusa, to jest G┼éowa ze swymi cz┼éonkami, sprawuje pe┼ény kult publiczny.
Dlatego ka┼╝da celebracja liturgiczna jako dzia┼éanie Chrystusa-Kap┼éana i Jego Cia┼éa, czyli Ko┼Ťcio┼éa, jest czynno┼Ťci─ů w najwy┼╝szym stopniu ┼Ťwi─Öt─ů, kt├│rej skuteczno┼Ťci z tego samego tytu┼éu i w tym samym stopniu nie posiada ┼╝adna inna czynno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa.

8. Ziemska liturgia daje nam przedsmak uczestnictwa w liturgii niebia┼äskiej sprawowanej w ┼Ťwi─Ötym mie┼Ťcie, Jeruzalem, do kt├│rego pielgrzymujemy, gdzie Chrystus zasiada po prawicy Boga jako s┼éuga ┼Ťwi─ůtyni i prawdziwego przybytku22. W ziemskiej liturgii ze wszystkimi zast─Öpami niebieskich duch├│w ┼Ťpiewamy Panu hymn chwa┼éy. Wspominamy ze czci─ů ┼Ťwi─Ötych i spodziewamy si─Ö, ┼╝e B├│g dopu┼Ťci nas do ich grona. Wyczekujemy Zbawiciela, naszego Pana Jezusa Chrystusa, a┼╝ si─Ö uka┼╝e jako nasze ┼╝ycie, i my razem z Nim uka┼╝emy si─Ö w chwale23.

9. Liturgia nie wyczerpuje ca┼éej dzia┼éalno┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa. Zanim bowiem ludzie b─Öd─ů mogli zbli┼╝y─ç si─Ö do liturgii, musz─ů by─ç wezwani do wiary i nawr├│cenia: "Jak┼╝e (...) mieli wzywa─ç Tego, w kt├│rego nie uwierzyli? Jak┼╝e mieli uwierzy─ç w Tego, kt├│rego nie s┼éyszeli? Jak┼╝e mieli us┼éysze─ç, gdy im nikt nie g┼éosi┼é? Jak┼╝e mogliby im g┼éosi─ç, je┼Ťliby nie zostali pos┼éani?" (Rz 10,14n).
Dlatego Ko┼Ťci├│┼é g┼éosi or─Ödzie zbawienia niewierz─ůcym, aby wszyscy ludzie poznali jedynego prawdziwego Boga i Tego, kt├│rego On pos┼éa┼é, Jezusa Chrystusa, aby czyni─ůc pokut─Ö, porzucili swoje drogi
24. Wierz─ůcym za┼Ť musi Ko┼Ťci├│┼é stale g┼éosi─ç wiar─Ö i pokut─Ö; ma ich ponadto przygotowywa─ç do sakrament├│w, uczy─ç wype┼éniania wszystkiego, co nakaza┼é Chrystus25, zach─Öca─ç do wszelkich dzie┼é mi┼éo┼Ťci, pobo┼╝no┼Ťci i apostolstwa, aby one jasno ┼Ťwiadczy┼éy, ┼╝e chrze┼Ťcijanie nie s─ů z tego ┼Ťwiata, ale ┼╝e s─ů ┼Ťwiat┼éem ┼Ťwiata i wys┼éawiaj─ů Ojca wobec ludzi.

10. Liturgia jednak jest szczytem, do kt├│rego zmierza dzia┼éalno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa, i zarazem jest ┼║r├│d┼éem, z kt├│rego wyp┼éywa ca┼éa jego moc. Albowiem apostolskie prace zmierzaj─ů do tego, aby wszyscy, kt├│rzy przez wiar─Ö i chrzest stali si─Ö dzie─çmi Boga, razem si─Ö gromadzili, po┼Ťr├│d Ko┼Ťcio┼éa chwalili Boga, uczestniczyli w ofierze i spo┼╝ywali Wieczerz─Ö Pa┼äsk─ů.
Z drugiej strony liturgia pobudza wiernych, aby posileni "wielkanocnym sakramentem", "┼╝yli zjednoczeni w Bo┼╝ej dobroci"
26. Modli si─Ö, aby "przestrzegali w ┼╝yciu zobowi─ůza┼ä p┼éyn─ůcych z sakramentu, kt├│ry z wiar─ů przyj─Öli"27. Odnowienie za┼Ť przymierza Boga z lud┼║mi w Eucharystii poci─ůga wiernych i zapala do gor─ůcej mi┼éo┼Ťci Chrystusa. Z liturgii wi─Öc, a zw┼éaszcza z Eucharystii, jako ze ┼║r├│d┼éa, sp┼éywa na nas ┼éaska i z najwi─Öksz─ů skuteczno┼Ťci─ů dokonuje si─Ö to u┼Ťwi─Öcenie ludzi w Chrystusie i uwielbienie Boga, do kt├│rego, jako do celu, zmierzaj─ů wszelkie inne dzia┼éania Ko┼Ťcio┼éa.

11. W celu osi─ůgni─Öcia pe┼énej skuteczno┼Ťci jest rzecz─ů konieczn─ů, aby wierni przyst─Öpowali do liturgii z nale┼╝ytym usposobieniem duszy, aby ich s┼éowa by┼éy zgodne z my┼Ťlami, aby wsp├│┼épracowali z ┼éask─ů niebia┼äsk─ů, a nie przyjmowali jej na pr├│┼╝no28. Dlatego duszpasterze winni czuwa─ç, aby czynno┼Ťci liturgiczne sprawowano nie tylko wa┼╝nie i godziwie, lecz tak┼╝e, by wierni uczestniczyli w nich ┼Ťwiadomie, czynnie i owocnie.

12. ┼╗ycie duchowe nie ogranicza si─Ö jednak do udzia┼éu w samej liturgii. Cho─ç bowiem chrze┼Ťcijanin powo┼éany jest do wsp├│lnej modlitwy, powinien tak┼╝e wej┼Ť─ç do swego mieszkania i w ukryciu modli─ç si─Ö do Ojca29, a nawet, jak uczy Aposto┼é, winien modli─ç si─Ö nieustannie30. Ten sam Aposto┼é poucza nas, ┼╝e zawsze mamy nosi─ç w swoim ciele konanie Jezusa, aby i ┼╝ycie Jezusa objawia┼éo si─Ö w naszym ┼Ťmiertelnym ciele31. Dlatego w ofierze Mszy ┼Ťwi─Ötej b┼éagamy Pana, aby przyj─ůwszy dar duchowej ofiary, nas samych uczyni┼é "wieczystym darem" dla siebie32.

13. Usilnie si─Ö zaleca nabo┼╝e┼ästwa chrze┼Ťcija┼äskiego ludu, pod warunkiem, ┼╝e sprawuje si─Ö je zgodnie z przepisami i zasadami Ko┼Ťcio┼éa, zw┼éaszcza gdy odbywaj─ů si─Ö na zlecenie Stolicy Apostolskiej.
Szczeg├│lnym uznaniem ciesz─ů si─Ö tak┼╝e nabo┼╝e┼ästwa partykularnych Ko┼Ťcio┼é├│w, sprawowane z polecenia biskup├│w, zgodnie ze zwyczajami lub prawnie zatwierdzonymi ksi─Ögami.
Uwzgl─Ödniaj─ůc okresy liturgiczne, nale┼╝y te nabo┼╝e┼ästwa tak uporz─ůdkowa─ç, aby by┼éy zgodne ze ┼Ťwi─Öt─ů liturgi─ů, z niej niejako wyp┼éywa┼éy i do niej wiernych prowadzi┼éy. Liturgia bowiem ze swej natury znacznie je przewy┼╝sza.

II. Wychowanie liturgiczne i czynne uczestnictwo w liturgii

14. Matka Ko┼Ťci├│┼é bardzo pragnie, aby wszyscy wierni byli wdra┼╝ani do pe┼énego, ┼Ťwiadomego i czynnego udzia┼éu w obrz─Ödach liturgicznych, jakiego domaga si─Ö sama natura liturgii. Na mocy chrztu lud chrze┼Ťcija┼äski, b─Öd─ůc "wybranym plemieniem, kr├│lewskim kap┼éa┼ästwem, narodem ┼Ťwi─Ötym, ludem Bogu na w┼éasno┼Ť─ç przeznaczonym" (1P 2,9; por. 2,4n), jest uprawniony i zobowi─ůzany do takiego udzia┼éu.
To pe┼éne i czynne uczestnictwo ca┼éego ludu trzeba mie─ç bardzo na uwadze przy odnowieniu i piel─Ögnowaniu ┼Ťwi─Ötej liturgii. Liturgia jest bowiem pierwszym i niezast─ůpionym ┼║r├│d┼éem, z kt├│rego wierni czerpi─ů prawdziwie chrze┼Ťcija┼äskiego ducha. Dlatego duszpasterze w ca┼éej swej pastoralnej dzia┼éalno┼Ťci powinni gorliwie d─ů┼╝y─ç do zapewnienia takiego udzia┼éu przez nale┼╝yte wychowanie wiernych.
Osi─ůgni─Öcia tych rezultat├│w nie mo┼╝na si─Ö jednak spodziewa─ç, je┼╝eli najpierw sami duszpasterze nie b─Öd─ů przenikni─Öci duchem i moc─ů liturgii i nie stan─ů si─Ö jej nauczycielami. Koniecznie wi─Öc nale┼╝y zapewni─ç duchowie┼ästwu odpowiedni─ů formacj─Ö liturgiczn─ů. Dlatego Sob├│r ┼Ťwi─Öty postanowi┼é ustali─ç ni┼╝ej podane zasady.

15. Wyk┼éadowcy, kt├│rym powierza si─Ö nauczanie ┼Ťwi─Ötej liturgii w seminariach, w zakonnych domach studi├│w i na wydzia┼éach teologicznych, powinni by─ç przygotowani do swego zadania w instytutach specjalnie do tego przeznaczonych.

16. W seminariach i zakonnych domach studi├│w nauk─Ö ┼Ťwi─Ötej liturgii nale┼╝y zaliczy─ç do przedmiot├│w koniecznych i wa┼╝niejszych, na wydzia┼éach za┼Ť teologicznych do przedmiot├│w zasadniczych, oraz wyk┼éada─ç j─ů z uwzgl─Ödnieniem zar├│wno aspektu teologicznego i historycznego, jak i duchowego, duszpasterskiego oraz prawnego. Ponadto wyk┼éadowcy innych przedmiot├│w, zw┼éaszcza teologii dogmatycznej, Pisma ┼Ťwi─Ötego, teologii ┼╝ycia wewn─Ötrznego i pastoralnej, powinni, stosownie do wewn─Ötrznych wymog├│w w┼éasnego przedmiotu, tak przedstawia─ç misterium Chrystusa i dzieje zbawienia, aby dzi─Öki temu zwi─ůzek tych przedmiot├│w z liturgi─ů i jednolito┼Ť─ç formacji kap┼éa┼äskiej by┼éy wyra┼║nie dostrzegalne.

17. W seminariach i domach zakonnych klerycy powinni otrzyma─ç liturgiczn─ů formacj─Ö ┼╝ycia duchowego tak przez nale┼╝yte wprowadzenie, dzi─Öki kt├│remu b─Öd─ů mogli rozumie─ç ┼Ťwi─Öte obrz─Ödy i ca┼é─ů dusz─ů w nich uczestniczy─ç, jak r├│wnie┼╝ przez samo sprawowanie ┼Ťwi─Ötych tajemnic oraz innych nabo┼╝e┼ästw przepojonych duchem ┼Ťwi─Ötej liturgii. Niech si─Ö r├│wnie┼╝ naucz─ů zachowywa─ç przepisy liturgiczne, tak aby ┼╝ycie w seminariach i w instytutach zakonnych by┼éo kszta┼étowane w duchu liturgicznym.

18. Kap┼éanom diecezjalnym i zakonnym, pracuj─ůcym ju┼╝ w winnicy Pa┼äskiej, nale┼╝y wszelkimi odpowiednimi ┼Ťrodkami dopomaga─ç, aby coraz g┼é─Öbiej rozumieli to, co spe┼éniaj─ů w ┼Ťwi─Ötych obrz─Ödach, aby ┼╝yli ┼╝yciem liturgii i dzielili je z wiernymi powierzonymi ich pieczy.

19. Niech duszpasterze gorliwie i cierpliwie zabiegaj─ů o liturgiczne wychowanie oraz czynny udzia┼é wiernych, tak wewn─Ötrzny, jak i zewn─Ötrzny, stosownie do ich wieku, stanu, rodzaju ┼╝ycia i stopnia kultury religijnej. Niech spe┼éniaj─ů w ten spos├│b jeden z g┼é├│wnych obowi─ůzk├│w wiernego szafarza Bo┼╝ych misteri├│w, prowadz─ůc swoj─ů owczarni─Ö w tym zakresie nie tylko s┼éowem, lecz tak┼╝e przyk┼éadem.

20. Przekazywanie czynno┼Ťci liturgicznych, zw┼éaszcza Mszy ┼Ťwi─Ötej, przez radio i telewizj─Ö, powinno si─Ö odbywa─ç w spos├│b taktowny i godny, pod kierunkiem odpowiedzialnej i kompetentnej osoby, wyznaczonej do tego zadania przez biskup├│w.

III. Odnowienie liturgii

21. ┼Üwi─Öta Matka Ko┼Ťci├│┼é pragnie z wielkim staraniem dokona─ç og├│lnego odnowienia liturgii, aby lud chrze┼Ťcija┼äski z wi─Öksz─ů pewno┼Ťci─ů dochodzi┼é w ┼Ťwi─Ötej liturgii do obfitego udzia┼éu w ┼éaskach. Liturgia bowiem sk┼éada si─Ö z cz─Ö┼Ťci niezmiennej, pochodz─ůcej z Bo┼╝ego ustanowienia, i z cz─Ö┼Ťci podlegaj─ůcych zmianom. Cz─Ö┼Ťci te z biegiem czasu mog─ů, lub nawet powinny, by─ç zmieniane, je┼╝eli wkrad┼éy si─Ö do nich elementy niezupe┼énie odpowiadaj─ůce wewn─Ötrznej naturze samej liturgii albo je┼╝eli te cz─Ö┼Ťci sta┼éy si─Ö mniej odpowiednie.
Odnowienie to ma polega─ç na takim uk┼éadzie tekst├│w i obrz─Öd├│w, aby one ja┼Ťniej wyra┼╝a┼éy ┼Ťwi─Öte misteria, kt├│rych s─ů znakiem, tak by lud chrze┼Ťcija┼äski mo┼╝liwie ┼éatwo m├│g┼é je zrozumie─ç i uczestniczy─ç w celebracji w spos├│b pe┼ény, czynny i wsp├│lnotowy.
Dlatego Sob├│r ┼Ťwi─Öty ustala ni┼╝ej wymienione zasady og├│lne.

A. Zasady og├│lne

22. ┬ž1. Prawo kierowania sprawami liturgii nale┼╝y wy┼é─ůcznie do w┼éadzy Ko┼Ťcio┼éa. Przys┼éuguje ono Stolicy Apostolskiej oraz, zgodnie z prawem, biskupowi.

┬ž2. Na mocy w┼éadzy udzielonej przez prawo kierowanie sprawami liturgii w ustalonych granicach nale┼╝y tak┼╝e do prawnie ustanowionych konferencji biskup├│w, w┼éa┼Ťciwych danemu terytorium.

┬ž3. Dlatego nikomu innemu, cho─çby nawet by┼é kap┼éanem, nie wolno na w┼éasn─ů r─Ök─Ö niczego dodawa─ç, ujmowa─ç ani zmienia─ç w liturgii.

23. Aby zachowa─ç zdrow─ů tradycj─Ö, a jednocze┼Ťnie otworzy─ç drog─Ö do uprawnionego post─Öpu, reform─Ö poszczeg├│lnych cz─Ö┼Ťci liturgii powinny zawsze poprzedzi─ç dok┼éadne studia teologiczne, historyczne i pastoralne. Ponadto nale┼╝y wzi─ů─ç pod uwag─Ö zar├│wno og├│lne zasady dotycz─ůce struktury i ducha liturgii, jak i do┼Ťwiadczenie wynikaj─ůce z ostatniej reformy liturgii oraz z r├│┼╝nych lokalnych indult├│w. Wreszcie nowo┼Ťci nale┼╝y wprowadza─ç tylko wtedy, gdy tego wymaga prawdziwe i niew─ůtpliwe dobro Ko┼Ťcio┼éa, z zastrze┼╝eniem jednak, ┼╝e nowe formy b─Öd─ů niejako organicznie wyrasta─ç z form ju┼╝ istniej─ůcych.
W miar─Ö mo┼╝no┼Ťci nale┼╝y unika─ç powa┼╝nych r├│┼╝nic w obrz─Ödach granicz─ůcych z sob─ů region├│w.

24. Pismo ┼Ťwi─Öte ma donios┼ée znaczenie w sprawowaniu liturgii. Z niego bowiem pochodz─ů czytania, kt├│re wyja┼Ťnia si─Ö w homilii, oraz psalmy przeznaczone do ┼Ťpiewu. Z niego czerpi─ů natchnienie i ducha pro┼Ťby, modlitwy i pie┼Ťni liturgiczne. W nim te┼╝ trzeba szuka─ç sensu czynno┼Ťci i znak├│w. Dlatego w trosce o odnowienie, rozw├│j i dostosowanie ┼Ťwi─Ötej liturgii nale┼╝y rozbudza─ç serdeczne i ┼╝ywe umi┼éowanie Pisma ┼Ťwi─Ötego, o kt├│rym ┼Ťwiadczy czcigodna tradycja obrz─ůdk├│w wschodnich i zachodnich.

25. Nale┼╝y jak najszybciej poprawi─ç ksi─Ögi liturgiczne przy pomocy znawc├│w i z uwzgl─Ödnieniem wypowiedzi biskup├│w z r├│┼╝nych stron ┼Ťwiata.

B. Zasady wynikaj─ůce z hierarchicznego i wsp├│lnotowego charakteru liturgii

26. Czynno┼Ťci liturgiczne nie s─ů prywatnymi czynno┼Ťciami, lecz uroczy┼Ťcie sprawowanymi obrz─Ödami Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry jest "sakramentem jedno┼Ťci", czyli ludem ┼Ťwi─Ötym, zjednoczonym i zorganizowanym pod zwierzchnictwem biskup├│w33.
Dlatego czynno┼Ťci liturgiczne nale┼╝─ů do ca┼éego Cia┼éa Ko┼Ťcio┼éa, uwidaczniaj─ů je i na nie oddzia┼éuj─ů. Poszczeg├│lnych natomiast cz┼éonk├│w dotycz─ů w r├│┼╝ny spos├│b, stosownie do r├│┼╝norodno┼Ťci stan├│w, zada┼ä i czynnego uczestniczenia.

27. Je┼╝eli obrz─Ödy, stosownie do ich natury, wymagaj─ů celebracji wsp├│lnotowej z obecno┼Ťci─ů i czynnym udzia┼éem wiernych, wtedy nale┼╝y podkre┼Ťla─ç, ┼╝e tak─ů celebracj─Ö na ile to tylko mo┼╝liwe - trzeba postawi─ç wy┼╝ej ni┼╝ celebrowanie na spos├│b pojedynczy i jakby prywatny.
Odnosi si─Ö to przede wszystkim do celebracji Mszy ┼Ťwi─Ötej i udzielania sakrament├│w, chocia┼╝ Msza ┼Ťwi─Öta ma zawsze charakter publiczny i spo┼éeczny.

28. W sprawowaniu liturgii ka┼╝dy, kto wykonuje sw─ů funkcj─Ö - czy to duchowny, czy wierny ┼Ťwiecki - powinien w pe┼éni wykonywa─ç wy┼é─ůcznie tylko to, co nale┼╝y do niego z natury rzeczy i na podstawie przepis├│w liturgicznych.

29. Ministranci, lektorzy, komentatorzy i cz┼éonkowie ch├│ru r├│wnie┼╝ spe┼éniaj─ů prawdziw─ů pos┼éug─Ö liturgiczn─ů. Niech wi─Öc wykonuj─ů swoj─ů funkcj─Ö z tak szczer─ů pobo┼╝no┼Ťci─ů i dok┼éadno┼Ťci─ů, jak to przystoi wznios┼éej s┼éu┼╝bie i odpowiada s┼éusznym wymaganiom Ludu Bo┼╝ego.
Nale┼╝y wi─Öc starannie wychowa─ç te osoby w duchu liturgii oraz przygotowa─ç je do odpowiedniego i zgodnego z przepisami wykonywania przys┼éuguj─ůcych im czynno┼Ťci.

30. Celem wzmo┼╝enia czynnego uczestnictwa nale┼╝y zach─Öca─ç wiernych do wykonywania aklamacji, odpowiedzi, psalm├│w, antyfon, pie┼Ťni, jak r├│wnie┼╝ czynno┼Ťci czy gest├│w oraz przyjmowania w┼éa┼Ťciwej postawy cia┼éa. W odpowiednim czasie nale┼╝y zachowa─ç tak┼╝e pe┼éne czci milczenie.

31. Podczas poprawiania ksi─ůg liturgicznych nale┼╝y pilnie czuwa─ç, aby rubryki przewidywa┼éy tak┼╝e udzia┼é wiernych.

32. Podczas liturgii poza wyr├│┼╝nieniem wynikaj─ůcym z pe┼énionej s┼éu┼╝by lub ze ┼Ťwi─Öce┼ä oraz poza honorami nale┼╝nymi w┼éadzom ┼Ťwieckim stosownie do przepis├│w liturgicznych nie nale┼╝y okazywa─ç ┼╝adnych szczeg├│lnych wzgl─Öd├│w osobom prywatnym lub stanowiskom ani w obrz─Ödach, ani w zewn─Ötrznej okaza┼éo┼Ťci.

C. Zasady wynikaj─ůce z dydaktycznego i duszpasterskiego charakteru liturgii

33. ┼Üwi─Öta liturgia jest przede wszystkim oddawaniem czci Bo┼╝emu majestatowi, zawiera jednak r├│wnie┼╝ bogat─ů tre┼Ť─ç do pouczania wiernego ludu34. W liturgii bowiem B├│g przemawia do swego ludu, Chrystus w dalszym ci─ůgu g┼éosi Ewangeli─Ö, lud za┼Ť odpowiada Bogu ┼Ťpiewem i modlitw─ů.
Owszem, skierowane do Boga modlitwy s─ů wypowiadane przez kap┼éana, kt├│ry w osobie Chrystusa przewodniczy wsp├│lnocie w imieniu ca┼éego ludu ┼Ťwi─Ötego i wszystkich obecnych. Wreszcie widzialne znaki, jakimi pos┼éuguje si─Ö ┼Ťwi─Öta liturgia na oznaczenie niewidzialnych rzeczywisto┼Ťci Bo┼╝ych, zosta┼éy wybrane przez Chrystusa lub przez Ko┼Ťci├│┼é. Przeto nie tylko podczas czytania tego, "co zosta┼éo napisane dla naszego pouczenia" (Rz 15,4), lecz tak┼╝e wtedy, gdy Ko┼Ťci├│┼é modli si─Ö, ┼Ťpiewa lub dzia┼éa, wiara uczestnik├│w wzrasta, a umys┼éy wznosz─ů si─Ö ku Bogu, aby Mu odda─ç duchowy ho┼éd i otrzyma─ç obfitsz─ů ┼éask─Ö.
Dlatego w przeprowadzaniu odnowy liturgii nale┼╝y zachowa─ç ni┼╝ej podane zasady og├│lne.

34. Obrz─Ödy niech si─Ö odznaczaj─ů szlachetn─ů prostot─ů, niech b─Öd─ů kr├│tkie i jasne, wolne od niepotrzebnych powt├│rze┼ä i dostosowane do poj─Ötno┼Ťci wiernych, tak aby na og├│┼é nie wymaga┼éy wielu obja┼Ťnie┼ä.

35. Celem uwydatnienia wewn─Ötrznego zwi─ůzku mi─Ödzy obrz─Ödem i s┼éowem w liturgii nale┼╝y:

1. W sprawowaniu liturgii wprowadzi─ç d┼éu┼╝sze, bardziej urozmaicone i lepiej dobrane czytania Pisma ┼Ťwi─Ötego.

2. W rubrykach wskazywa─ç najbardziej odpowiednie w strukturze obrz─Ödu miejsce dla kazania, poniewa┼╝ jest ono cz─Ö┼Ťci─ů czynno┼Ťci liturgicznej. Bardzo starannie i w┼éa┼Ťciwie nale┼╝y spe┼énia─ç pos┼éug─Ö g┼éoszenia s┼éowa. Jako przepowiadanie przedziwnych dzie┼é Bo┼╝ych w historii zbawienia, czyli w misterium Chrystusa, kt├│ra zawsze jest w nas obecna i dzia┼éa, zw┼éaszcza w obrz─Ödach liturgicznych, winno ono czerpa─ç tre┼Ť─ç przede wszystkim ze ┼║r├│de┼é Pisma ┼Ťwi─Ötego i liturgii.

3. Usilnie k┼éa┼Ť─ç nacisk na katechez─Ö ┼Ťci┼Ťle liturgiczn─ů, a podczas wykonywania obrz─Öd├│w, je┼Ťli zajdzie potrzeba, przewidzie─ç kr├│tkie pouczenia. W odpowiednich momentach winien ich udziela─ç kap┼éan lub inna nale┼╝ycie przygotowana osoba, w s┼éowach nakazanych lub im podobnych.

4. Popiera─ç ┼Ťwi─Öt─ů celebracj─Ö s┼éowa Bo┼╝ego w wigilie bardziej uroczystych ┼Ťwi─ůt, w niekt├│re dni Adwentu i Wielkiego Postu oraz w niedziele i ┼Ťwi─Öta, zw┼éaszcza w miejscowo┼Ťciach, gdzie nie ma kap┼éana. W takim przypadku niech celebracj─ů kieruje diakon lub inna osoba upowa┼╝niona przez biskupa.

36. ┬ž1. W obrz─ůdkach ┼éaci┼äskich zachowuje si─Ö u┼╝ywanie j─Özyka ┼éaci┼äskiego poza wyj─ůtkami okre┼Ťlonymi przez prawo szczeg├│┼éowe.

┬ž2. Poniewa┼╝ jednak we Mszy ┼Ťwi─Ötej, przy sprawowaniu sakrament├│w i w innych cz─Ö┼Ťciach liturgii u┼╝ywanie j─Özyka ojczystego nierzadko mo┼╝e by─ç bardzo po┼╝yteczne dla wiernych, mo┼╝na mu przyzna─ç wi─Öcej miejsca, zw┼éaszcza w czytaniach i pouczeniach, w niekt├│rych modlitwach i ┼Ťpiewach, stosownie do zasad, kt├│re w tej dziedzinie ustala si─Ö szczeg├│┼éowo w nast─Öpnych rozdzia┼éach.

┬ž3. Przy zachowaniu tych zasad powzi─Öcie decyzji o wprowadzeniu j─Özyka ojczystego i o jego zakresie nale┼╝y do kompetentnej ko┼Ťcielnej w┼éadzy terytorialnej, o kt├│rej mowa w art.22 ┬ž2; w wypadku za┼Ť, gdy s─ůsiednie okr─Ögi u┼╝ywaj─ů tego samego j─Özyka - po zasi─Ögni─Öciu rady tak┼╝e ich biskup├│w. Decyzja ta musi by─ç zatwierdzona przez Stolic─Ö Apostolsk─ů.

┬ž4. Przek┼éad tekstu ┼éaci┼äskiego na j─Özyk ojczysty przygotowany do u┼╝ytku liturgicznego powinien by─ç zatwierdzony przez wy┼╝ej wspomnian─ů kompetentn─ů ko┼Ťcieln─ů w┼éadz─Ö terytorialn─ů.

D. Zasady dostosowania liturgii do charakteru i tradycji narod├│w

37. W sprawach, kt├│re nie dotycz─ů wiary lub dobra powszechnego, Ko┼Ťci├│┼é nie chce narzuca─ç sztywnych, jednolitych form nawet w liturgii. Przeciwnie, otacza opiek─ů i rozwija duchowe zalety i warto┼Ťci r├│┼╝nych plemion i narod├│w. ┼╗yczliwie ocenia to wszystko, co w obyczajach narod├│w nie wi─ů┼╝e si─Ö nierozdzielnie z zabobonami i b┼é─Ödami, i je┼Ťli mo┼╝e, zachowuje to w nienaruszonej postaci, a niekiedy nawet przyjmuje do liturgii, je┼Ťli odpowiada to zasadom prawdziwego i autentycznego ducha liturgicznego.

38. Zachowuj─ůc istotn─ů jedno┼Ť─ç obrz─ůdku rzymskiego, tak┼╝e przy reformowaniu ksi─ůg liturgicznych nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç uprawnione r├│┼╝nice oraz dostosowanie do rozmaitych ugrupowa┼ä, region├│w i narod├│w, zw┼éaszcza na misjach. Zasad─Ö t─Ö nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö przy uk┼éadaniu obrz─Öd├│w i formu┼éowaniu przepis├│w rubryk.

39. W granicach ustalonych przez wzorcowe wydania ksi─ůg liturgicznych, do kompetentnej terytorialnej w┼éadzy ko┼Ťcielnej, o kt├│rej mowa w art. 22 ┬ž2, b─Ödzie nale┼╝a┼éo okre┼Ťlenie sposobu przystosowania, zw┼éaszcza gdy chodzi o sprawowanie sakrament├│w, o sakramentalia, procesje, j─Özyk liturgiczny, muzyk─Ö i sztuk─Ö ko┼Ťcieln─ů, zawsze jednak zgodnie z podstawowymi zasadami zawartymi w tej konstytucji.

40. Poniewa┼╝ w r├│┼╝nych miejscach i okoliczno┼Ťciach istnieje pilna potrzeba g┼é─Öbszego dostosowania liturgii, co wywo┼éuje powa┼╝niejsze trudno┼Ťci, wobec tego:

1. Kompetentna ko┼Ťcielna w┼éadza terytorialna, o kt├│rej mowa w art. 22 ┬ž2, niech dok┼éadnie i roztropnie rozwa┼╝y, co w tej dziedzinie mo┼╝na z korzy┼Ťci─ů przyj─ů─ç do kultu Bo┼╝ego z tradycji i ducha poszczeg├│lnych narod├│w. Nale┼╝y przed┼éo┼╝y─ç Stolicy Apostolskiej przystosowania uznane za po┼╝yteczne lub konieczne, a po uzyskaniu jej zgody wprowadzi─ç w ┼╝ycie.

2. Aby dostosowanie odby┼éo si─Ö z nale┼╝yt─ů przezorno┼Ťci─ů, Stolica Apostolska upowa┼╝ni w razie potrzeby ko┼Ťcieln─ů w┼éadz─Ö terytorialn─ů, by zezwoli┼éa w odpowiednich grupach, przez okre┼Ťlony czas, na wcze┼Ťniejsze przeprowadzenie koniecznych pr├│b i by nimi pokierowa┼éa.

3. Poniewa┼╝ przystosowanie praw liturgicznych ┼é─ůczy si─Ö zazwyczaj ze szczeg├│lnymi trudno┼Ťciami, zw┼éaszcza na misjach, przy okre┼Ťlaniu tych praw powinni s┼éu┼╝y─ç pomoc─ů znawcy danej dziedziny.

IV. Rozw├│j ┼╝ycia liturgicznego w diecezjii i w parafii

41. Biskupa nale┼╝y uwa┼╝a─ç za arcykap┼éana jego owczarni. Od niego bowiem poniek─ůd wywodzi si─Ö i zale┼╝y chrze┼Ťcija┼äskie ┼╝ycie jego wiernych.
Dlatego wszyscy powinni wysoko ceni─ç liturgiczne ┼╝ycie diecezji skupione wok├│┼é biskupa, zw┼éaszcza w ko┼Ťciele katedralnym. Powinni by─ç prze┼Ťwiadczeni, ┼╝e szczeg├│lne ujawnienie si─Ö Ko┼Ťcio┼éa dokonuje si─Ö w pe┼énym i czynnym uczestnictwie ca┼éego ┼Ťwi─Ötego Ludu Bo┼╝ego w tej samej celebracji liturgicznej, a zw┼éaszcza w tej samej Eucharystii, w jednej modlitwie, przy jednym o┼étarzu, pod przewodnictwem biskupa otoczonego prezbiterami i osobami pos┼éuguj─ůcymi
35.

42. Poniewa┼╝ biskup nie mo┼╝e zawsze i wsz─Ödzie osobi┼Ťcie przewodniczy─ç ca┼éej owczarni w swoim Ko┼Ťciele, koniecznie powinien utworzy─ç grupy wiernych. Najwa┼╝niejsze z nich s─ů parafie lokalnie zorganizowane pod przewodnictwem duszpasterza zast─Öpuj─ůcego biskupa. W pewien spos├│b bowiem przedstawiaj─ů one widzialny Ko┼Ťci├│┼é ustanowiony na ca┼éej ziemi.
Dlatego w ┼Ťwiadomo┼Ťci wiernych i duchowie┼ästwa nale┼╝y pog┼é─Öbia─ç rozumienie ┼╝ycia liturgicznego i jego zwi─ůzku z biskupem oraz rozwija─ç je w praktyce. Trzeba r├│wnie┼╝ d─ů┼╝y─ç do rozkwitu poczucia wsp├│lnoty parafialnej, zw┼éaszcza w zbiorowym celebrowaniu niedzielnej Mszy ┼Ťwi─Ötej.

V. Rozw├│j duszpasterstwa liturgicznego

43. Staranie o rozw├│j i odnowienie liturgii s┼éusznie uwa┼╝a si─Ö za znak dzia┼éania Bo┼╝ej opatrzno┼Ťci w naszych czasach, niejako za przej┼Ťcie Ducha ┼Üwi─Ötego przez Jego Ko┼Ťci├│┼é. Nadaje ono charakterystyczny rys ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa oraz ca┼éej wsp├│┼éczesnej my┼Ťli i dzia┼éalno┼Ťci religijnej.

Dlatego, maj─ůc na uwadze dalszy rozw├│j duszpasterstwa liturgicznego w Ko┼Ťciele, Sob├│r ┼Ťwi─Öty postanawia:

44. Jest rzecz─ů po┼╝─ůdan─ů, aby kompetentna terytorialna w┼éadza ko┼Ťcielna, o kt├│rej mowa w art. 22 ┬ž2, ustanowi┼éa Komisj─Ö Liturgiczn─ů, z kt├│r─ů wsp├│┼épracowaliby znawcy liturgii, muzyki i sztuki ko┼Ťcielnej oraz duszpasterstwa. Je┼╝eli to mo┼╝liwe, niech tej komisji s┼éu┼╝y pomoc─ů Instytut Duszpasterstwa Liturgicznego maj─ůcy w┼Ťr├│d swoich cz┼éonk├│w, w razie potrzeby, tak┼╝e ┼Ťwieckich wybitnych znawc├│w tej dziedziny. Zadaniem komisji b─Ödzie kierowanie ┼╝yciem liturgicznym na danym terenie pod przewodnictwem wspomnianej terytorialnej w┼éadzy ko┼Ťcielnej oraz przeprowadzanie studi├│w i koniecznych do┼Ťwiadcze┼ä, ilekro─ç b─Ödzie chodzi┼éo o przedstawienie Stolicy Apostolskiej proponowanych przystosowa┼ä.

45. Z tej samej racji nale┼╝y ustanowi─ç w poszczeg├│lnych diecezjach Komisj─Ö Liturgiczn─ů, by popiera┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç liturgiczn─ů pod kierunkiem biskupa.
Niekiedy mo┼╝e si─Ö okaza─ç s┼éuszne, aby kilka diecezji utworzy┼éo jedn─ů komisj─Ö, kt├│ra przez wsp├│lne zamys┼éy rozwija┼éaby dzia┼éalno┼Ť─ç liturgiczn─ů.

46. O ile to mo┼╝liwe, opr├│cz Komisji Liturgicznej nale┼╝y w ka┼╝dej diecezji ustanowi─ç tak┼╝e Komisj─Ö Muzyki Ko┼Ťcielnej i Komisj─Ö Sztuki Ko┼Ťcielnej.
Jest rzecz─ů konieczn─ů, aby te trzy komisje wsp├│┼épracowa┼éy ze sob─ů, a nierzadko mo┼╝e by─ç wskazane ich po┼é─ůczenie w jedn─ů komisj─Ö.

 

ROZDZIAŁ II
┼ÜWI─śTE MISTERIUM EUCHARYSTII

47. Nasz Zbawiciel podczas Ostatniej Wieczerzy, tej nocy, kiedy zosta┼é wydany, ustanowi┼é eucharystyczn─ů Ofiar─Ö swojego Cia┼éa i Krwi, aby w niej na ca┼ée wieki, a┼╝ do swego przyj┼Ťcia, utrwali─ç ofiar─Ö krzy┼╝a i tak powierzy─ç Ko┼Ťcio┼éowi, umi┼éowanej Oblubienicy, pami─ůtk─Ö swej m─Öki i zmartwychwstania, sakrament mi┼éosierdzia, znak jedno┼Ťci, wi─Ö┼║ mi┼éo┼Ťci36, uczt─Ö paschaln─ů, podczas kt├│rej przyjmujemy Chrystusa, dusz─Ö nape┼éniamy ┼éask─ů i otrzymujemy zadatek przysz┼éej chwa┼éy37.

48. Ko┼Ťci├│┼é zatem bardzo si─Ö troszczy o to, aby chrze┼Ťcijanie w tym misterium wiary nie uczestniczyli jak obcy lub milcz─ůcy widzowie, lecz aby przez obrz─Ödy i modlitwy misterium to dobrze rozumieli, w ┼Ťwi─Ötej czynno┼Ťci brali udzia┼é ┼Ťwiadomie, pobo┼╝nie i czynnie, byli kszta┼étowani przez s┼éowo Bo┼╝e, posilali si─Ö przy stole Cia┼éa Pa┼äskiego i sk┼éadali Bogu dzi─Ökczynienie; aby ofiaruj─ůc niepokalan─ů Hosti─Ö nie tylko przez r─Öce kap┼éana, lecz tak┼╝e razem z nim, uczyli si─Ö ofiarowywa─ç samych siebie i za po┼Ťrednictwem Chrystusa38 z ka┼╝dym dniem doskonalili si─Ö w zjednoczeniu z Bogiem i wzajemnie ze sob─ů, aby ostatecznie B├│g by┼é wszystkim we wszystkich.

49. Sob├│r pragnie, aby tak┼╝e dzi─Öki ukszta┼étowaniu obrz─Öd├│w ofiara Mszy ┼Ťwi─Ötej osi─ůgn─Ö┼éa pe┼én─ů skuteczno┼Ť─ç duszpastersk─ů. Dlatego bior─ůc pod uwag─Ö Msze ┼Ťwi─Öte celebrowane z udzia┼éem wiernych, zw┼éaszcza w niedziele i ┼Ťwi─Öta nakazane, podejmuje nast─Öpuj─ůce postanowienia:

50. Obrz─Ödy Mszy ┼Ťwi─Ötej nale┼╝y tak opracowa─ç, aby wyra┼║niej uwidoczni─ç w┼éa┼Ťciwe znaczenie i wzajemny zwi─ůzek poszczeg├│lnych cz─Ö┼Ťci, aby ┼éatwiejszy sta┼é si─Ö pobo┼╝ny i czynny udzia┼é wiernych.
W tym celu, zachowuj─ůc wiernie istot─Ö obrz─Öd├│w, nale┼╝y je upro┼Ťci─ç i opu┼Ťci─ç to, co z biegiem czasu dodano jako powt├│rzenie lub co sta┼éo si─Ö zb─Ödnym dodatkiem. Natomiast pewne elementy nies┼éusznie zatracone w ci─ůgu wiek├│w nale┼╝y przywr├│ci─ç, stosownie do pierwotnej tradycji Ojc├│w Ko┼Ťcio┼éa, o ile oka┼╝e si─Ö to po┼╝yteczne lub konieczne.

51. Aby tym obficiej zastawi─ç wiernym st├│┼é s┼éowa Bo┼╝ego, nale┼╝y szerzej otworzy─ç skarbiec biblijny, tak by w okre┼Ťlonej liczbie lat odczyta─ç ludowi wa┼╝niejsze cz─Ö┼Ťci Pisma ┼Ťwi─Ötego.

52. Zaleca si─Ö bardzo, by homilia, w kt├│rej w ci─ůgu roku liturgicznego przedstawia si─Ö na podstawie ┼Ťwi─Ötego tekstu tajemnice wiary i zasady chrze┼Ťcija┼äskiego ┼╝ycia, by┼éa cz─Ö┼Ťci─ů sprawowanej liturgii. Bez powa┼╝nego powodu nie nale┼╝y jej wi─Öc opuszcza─ç we Mszach ┼Ťwi─Ötych sprawowanych z udzia┼éem wiernych w niedziele i ┼Ťwi─Öta nakazane.

53. Po Ewangelii i homilii, zw┼éaszcza w niedziele i ┼Ťwi─Öta nakazane, nale┼╝y przywr├│ci─ç "modlitw─Ö powszechn─ů", czyli "modlitw─Ö wiernych", aby z udzia┼éem ludu zanoszone by┼éy b┼éagania za Ko┼Ťci├│┼é ┼Ťwi─Öty, za tych, kt├│rzy nami rz─ůdz─ů, za tych, kt├│rzy znajduj─ů si─Ö w r├│┼╝nych potrzebach, za wszystkich ludzi i o zbawienie ca┼éego ┼Ťwiata39.

54. Zgodnie z art. 36 niniejszej konstytucji mo┼╝na zezwoli─ç na stosowanie w odpowiednim zakresie j─Özyka ojczystego w Mszach ┼Ťwi─Ötych sprawowanych z udzia┼éem ludu, zw┼éaszcza w czytaniach, w "modlitwie powszechnej" oraz - je┼╝eli miejscowe warunki tego wymagaj─ů - tak┼╝e w tych cz─Ö┼Ťciach, kt├│re nale┼╝─ů do wiernych.
Nale┼╝y jednak dba─ç o to, aby wierni umieli wsp├│lnie odmawia─ç lub ┼Ťpiewa─ç tak┼╝e w j─Özyku ┼éaci┼äskim sta┼ée cz─Ö┼Ťci Mszy ┼Ťwi─Ötej dla nich przeznaczone.
Je┼╝eliby jednak by┼éo gdzie┼Ť potrzebne szersze zastosowanie j─Özyka ojczystego we Mszy ┼Ťwi─Ötej, nale┼╝y zachowa─ç postanowienie art. 40 niniejszej konstytucji.

55. Zaleca si─Ö bardzo ├│w doskonalszy spos├│b uczestnictwa we Mszy ┼Ťwi─Ötej, kt├│ry polega na tym, ┼╝e po komunii kap┼éana wierni przyjmuj─ů Cia┼éo Pa┼äskie z tej samej Ofiary.
Przy zachowaniu ustalonych przez Sob├│r Trydencki zasad dogmatycznych
40, w przypadkach okre┼Ťlonych przez Stolic─Ö Apostolsk─ů, biskup mo┼╝e zezwoli─ç na Komuni─Ö ┼Ťwi─Öt─ů pod obiema postaciami, tak duchownym i zakonnikom, jak i ┼Ťwieckim, na przyk┼éad tym, kt├│rzy w czasie danej Mszy ┼Ťwi─Ötej otrzymali ┼Ťwi─Öcenia lub z┼éo┼╝yli ┼Ťluby zakonne, czy nowo ochrzczonym we Mszy ┼Ťwi─Ötej sprawowanej bezpo┼Ťrednio po udzieleniu chrztu.

56. Dwie cz─Ö┼Ťci, z kt├│rych niejako sk┼éada si─Ö Msza ┼Ťwi─Öta, mianowicie liturgia s┼éowa i liturgia eucharystyczna, tak ┼Ťci┼Ťle ┼é─ůcz─ů si─Ö ze sob─ů, ┼╝e stanowi─ů jeden akt kultu. Dlatego Sob├│r ┼Ťwi─Öty usilnie zach─Öca duszpasterzy, aby w katechezie gorliwie pouczali wiernych o obowi─ůzku uczestniczenia w ca┼éej Mszy ┼Ťwi─Ötej, zw┼éaszcza w niedziel─Ö i ┼Ťwi─Öta nakazane.

57. ┬ž1. Koncelebrowanie, dzi─Öki kt├│remu korzystnie uwidacznia si─Ö jedno┼Ť─ç kap┼éa┼ästwa, w praktyce Ko┼Ťcio┼éa na Wschodzie i na Zachodzie zachowa┼éo si─Ö a┼╝ do naszych czas├│w. Dlatego Sob├│r uzna┼é za stosowne rozszerzy─ç prawo koncelebrowania na nast─Öpuj─ůce przypadki:

1° a) Msza krzyżma oraz Msza wieczorna Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek;
b) Msze sprawowane na soborach, zebraniach biskup├│w i synodach;
c) Msza ┼Ťwi─Öta z b┼éogos┼éawie┼ästwem opata;

2┬░ Opr├│cz tego za pozwoleniem ordynariusza, do kt├│rego nale┼╝y s─ůd o stosowno┼Ťci, koncelebrowana mo┼╝e by─ç:
a) Msza konwentualna oraz g┼é├│wna Msza ┼Ťwi─Öta w ko┼Ťcio┼éach, je┼╝eli po┼╝ytek wiernych nie wymaga, aby wszyscy obecni kap┼éani celebrowali osobno;
b) Msze ┼Ťwi─Öte na rozmaitych zebraniach kap┼éan├│w, zar├│wno diecezjalnych, jak i zakonnych.

┬ž2. 1┬░ Do biskupa nale┼╝y okre┼Ťlenie zasad koncelebrowania w diecezji.
2┬░ Nale┼╝y jednak przestrzega─ç zasady, ┼╝e ka┼╝dy kap┼éan ma prawo indywidualnie celebrowa─ç Msz─Ö ┼Ťwi─Öt─ů, ale nie r├│wnocze┼Ťnie w tym samym ko┼Ťciele i nie w Wielki Czwartek Wieczerzy Pa┼äskiej.

58. Nale┼╝y u┼éo┼╝y─ç nowy obrz─Öd koncelebrowania i umie┼Ťci─ç go w Pontyfikale oraz w Mszale Rzymskim.



ROZDZIAŁ III 
INNE SAKRAMENTY I SAKRAMENTALIA

59. Celem sakrament├│w jest u┼Ťwi─Öcenie cz┼éowieka, budowanie Mistycznego Cia┼éa Chrystusa oraz oddawanie kultu Bogu. Jako znaki maj─ů one tak┼╝e poucza─ç. Sakramenty nie tylko zak┼éadaj─ů wiar─Ö, lecz za pomoc─ů s┼é├│w i rzeczy j─ů podtrzymuj─ů, umacniaj─ů i wyra┼╝aj─ů. Dlatego nazywaj─ů si─Ö sakramentami wiary. One udzielaj─ů ┼éaski, a ich sprawowanie najlepiej usposabia wiernych do owocnego przyjmowania tej ┼éaski, do w┼éa┼Ťciwego oddawania czci Bogu i do pe┼énienia dzie┼é mi┼éo┼Ťci.
St─ůd wa┼╝n─ů jest rzecz─ů, aby wierni z ┼éatwo┼Ťci─ů mogli zrozumie─ç znaki sakramentalne i bardzo gorliwie przyjmowali sakramenty ustanowione dla podtrzymywania chrze┼Ťcija┼äskiego ┼╝ycia.

60. ┼Üwi─Öta Matka Ko┼Ťci├│┼é ustanowi┼é ponadto sakramentalia. S─ů to ┼Ťwi─Öte znaki, kt├│re na podobie┼ästwo sakrament├│w wskazuj─ů przede wszystkim na duchowe dobra osi─ůgane dzi─Öki wstawiennictwu Ko┼Ťcio┼éa. Przygotowuj─ů one ludzi do przyj─Öcia w┼éa┼Ťciwego skutku sakrament├│w i u┼Ťwi─Öcaj─ů r├│┼╝ne okoliczno┼Ťci ┼╝ycia.

61. Tak wi─Öc liturgia sakrament├│w i sakramentali├│w sprawia, ┼╝e prawie ka┼╝de wydarzenie ┼╝ycia u wiernych odpowiednio usposobionych zostaje u┼Ťwi─Öcone przez ┼éask─Ö Bo┼╝─ů p┼éyn─ůc─ů z paschalnego misterium m─Öki, ┼Ťmierci i zmartwychwstania Chrystusa, z kt├│rego czerpi─ů moc wszystkie sakramenty i sakramentalia; prawie ka┼╝de godziwe u┼╝ycie rzeczy materialnych mo┼╝e zmierza─ç do u┼Ťwi─Öcenia cz┼éowieka i uwielbienia Boga.

62. Ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e z biegiem wiek├│w do obrz─Öd├│w sakrament├│w i sakramentali├│w przedosta┼éy si─Ö elementy, kt├│re w naszych czasach nie do┼Ť─ç jasno wyra┼╝aj─ů ich natur─Ö i cel, a niejedno w nich wymaga szczeg├│lnego dostosowania do potrzeb naszych czas├│w, Sob├│r ┼Ťwi─Öty ustala nast─Öpuj─ůce zasady ich odnowy:

63. Poniewa┼╝ przy udzielaniu sakrament├│w i sakramentali├│w nierzadko mo┼╝e by─ç bardzo po┼╝yteczne dla ludu zastosowanie j─Özyka ojczystego, nale┼╝y mu przyzna─ç wi─Öcej miejsca wed┼éug nast─Öpuj─ůcych zasad:

a) przy udzielaniu sakrament├│w i sakramentali├│w mo┼╝na u┼╝ywa─ç j─Özyka ojczystego stosownie do art. 36;

b) niech kompetentna ko┼Ťcielna w┼éadza terytorialna, o kt├│rej mowa w art. 22 ┬ž2 tej konstytucji, jak najrychlej przygotuje na podstawie nowego wydania Rytua┼éu Rzymskiego rytua┼éy krajowe, dostosowane do miejscowych potrzeb, tak┼╝e pod wzgl─Ödem j─Özyka. Po zatwierdzeniu przez Stolic─Ö Apostolsk─ů nale┼╝y ich u┼╝ywa─ç w tych regionach, dla kt├│rych s─ů przeznaczone. Przy uk┼éadaniu tych rytua┼é├│w czy specjalnych zbior├│w obrz─Öd├│w nie nale┼╝y opuszcza─ç instrukcji umieszczonych w Rytuale Rzymskim przed poszczeg├│lnymi obrz─Ödami, czy to o charakterze duszpasterskim i rytualnym, czy te┼╝ o szczeg├│lnym znaczeniu spo┼éecznym.

64. Nale┼╝y przywr├│ci─ç wielostopniowy katechumenat doros┼éych, pozostawiaj─ůc wprowadzenie go w ┼╝ycie uznaniu ordynariusza miejsca. Dzi─Öki temu czas katechumenatu, przeznaczony na odpowiedni─ů formacj─Ö kandydat├│w, b─Ödzie m├│g┼é by─ç u┼Ťwi─Öcony przez obrz─Ödy liturgiczne celebrowane w kolejnych odst─Öpach czasu.

65. W krajach misyjnych opr├│cz tego, co zawiera tradycja chrze┼Ťcija┼äska, mo┼╝na dopu┼Ťci─ç te elementy wtajemniczenia, kt├│re s─ů w u┼╝yciu danego narodu, o ile dadz─ů si─Ö dostosowa─ç do obrz─Öd├│w chrze┼Ťcija┼äskich, stosownie do art. 37-40 niniejszej konstytucji.

66. Nale┼╝y poprawi─ç obydwa obrz─Ödy chrztu doros┼éych, zwyk┼éy i uroczysty, uwzgl─Ödniaj─ůc przywr├│cony katechumenat, a w Mszale Rzymskim umie┼Ťci─ç specjaln─ů Msz─Ö ┼Ťwi─Öt─ů: "Przy udzielaniu chrztu".

67. Obrz─Öd chrztu dzieci nale┼╝y poprawi─ç i dostosowa─ç do rzeczywistej sytuacji niemowl─ůt. W samym obrz─Ödzie trzeba r├│wnie┼╝ bardziej uwydatni─ç rol─Ö i obowi─ůzki rodzic├│w dziecka oraz chrzestnych.

68. W obrz─Ödzie chrztu nale┼╝y przewidzie─ç zmiany, kt├│re za pozwoleniem ordynariusza miejsca mo┼╝na by wprowadzi─ç przy wi─Ökszej liczbie kandydat├│w. Trzeba r├│wnie┼╝ u┼éo┼╝y─ç kr├│tszy obrz─Öd chrztu, kt├│rym mogliby si─Ö pos┼éugiwa─ç przede wszystkim katechi┼Ťci w krajach misyjnych i w og├│le wierni udzielaj─ůcy chrztu w niebezpiecze┼ästwie ┼Ťmierci, gdy brak kap┼éana lub diakona.

69. Obrz─Öd, zwany "uzupe┼énieniem obrz─Ödu chrztu dziecka" nale┼╝y zast─ůpi─ç nowym. Powinien on jasno i wyra┼║nie wskazywa─ç, ┼╝e dziecko ochrzczone przy zastosowaniu obrz─Ödu kr├│tszego zosta┼éo ju┼╝ przyj─Öte do Ko┼Ťcio┼éa.
Dla os├│b wa┼╝nie ochrzczonych, kt├│re przesz┼éy na katolicyzm, nale┼╝y utworzy─ç nowy obrz─Öd, kt├│ry wskazywa┼éby, ┼╝e zosta┼éy one przyj─Öte do wsp├│lnoty Ko┼Ťcio┼éa.

70. Poza Okresem Wielkanocnym wod─Ö chrzcieln─ů mo┼╝na pob┼éogos┼éawi─ç w czasie obrz─Ödu chrztu, pos┼éuguj─ůc si─Ö zatwierdzon─ů formu┼é─ů skr├│con─ů.

71. Obrz─Öd bierzmowania nale┼╝y tak poprawi─ç, aby w spos├│b bardziej jasny ukaza┼é ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek tego sakramentu z ca┼éym wtajemniczeniem chrze┼Ťcija┼äskim. Dlatego jest rzecz─ů stosown─ů, aby przyj─Öcie tego sakramentu by┼éo poprzedzone odnowieniem przyrzecze┼ä z┼éo┼╝onych na chrzcie.
W pewnych okoliczno┼Ťciach bierzmowania mo┼╝na udziela─ç podczas Mszy ┼Ťwi─Ötej. Dla obrz─Ödu poza Msz─ů ┼Ťwi─Öt─ů nale┼╝y przygotowa─ç formu┼é─Ö wprowadzaj─ůc─ů.

72. Obrz─Ödy i formu┼éy sakramentu pokuty nale┼╝y tak poprawi─ç, aby ja┼Ťniej wyra┼╝a┼éy natur─Ö i skutek tego sakramentu.

73. "Ostatnie namaszczenie", kt├│re tak┼╝e i to lepiej mo┼╝na nazwa─ç "namaszczeniem chorych", nie jest sakramentem przeznaczonym tylko dla tych, kt├│rzy znajduj─ů si─Ö w kra┼äcowym niebezpiecze┼ästwie utraty ┼╝ycia. Odpowiednia zatem pora na przyj─Öcie tego sakramentu nastaje ju┼╝ wtedy, gdy wiernemu zaczyna zagra┼╝a─ç ┼Ťmier─ç z powodu choroby lub staro┼Ťci.

74. Opr├│cz oddzielnych obrz─Öd├│w namaszczenia chorych i Wiatyku trzeba u┼éo┼╝y─ç obrz─Öd ci─ůg┼éy, w kt├│rym namaszczenia udziela─ç si─Ö b─Ödzie choremu po spowiedzi, a przed przyj─Öciem Wiatyku.

75. Liczb─Ö namaszcze┼ä nale┼╝y odpowiednio zmniejszy─ç, a modlitwy wchodz─ůce w sk┼éad obrz─Ödu namaszczenia chorych tak opracowa─ç, aby odpowiada┼éy r├│┼╝nym stanom chorych przyjmuj─ůcych ten sakrament.

76. Obrz─Ödy ┼Ťwi─Öce┼ä - tak ceremonie, jak i teksty - trzeba na nowo opracowa─ç. Przem├│wienie biskupa na pocz─ůtku ka┼╝dych ┼Ťwi─Öce┼ä lub ka┼╝dej konsekracji mo┼╝e by─ç wyg┼éoszone w j─Özyku ojczystym.
Podczas konsekracji biskupiej wszyscy obecni biskupi mog─ů nak┼éada─ç r─Öce.

77. Znajduj─ůcy si─Ö w Rytuale Rzymskim obrz─Öd zawierania ma┼é┼╝e┼ästwa nale┼╝y ponownie opracowa─ç i wzbogaci─ç, aby tym wyra┼║niej wskaza─ç na ┼éask─Ö sakramentu oraz podkre┼Ťli─ç zadania i obowi─ůzki ma┼é┼╝onk├│w.
"Je┼╝eli jakie┼Ť kraje (...) przestrzegaj─ů innych chwalebnych zwyczaj├│w i ceremonii" przy zawieraniu ma┼é┼╝e┼ästwa, "Sob├│r ┼Ťwi─Öty bardzo pragnie, aby je zachowano" .
Ponadto kompetentnej ko┼Ťcielnej w┼éadzy terytorialnej, o kt├│rej mowa w art. 22 ┬ž2 niniejszej konstytucji, zostawia si─Ö mo┼╝no┼Ť─ç opracowania zgodnie z art. 63 w┼éasnego obrz─Ödu dostosowanego do miejscowych i narodowych zwyczaj├│w, przy ┼Ťcis┼éym jednak zachowaniu przepisu, aby asystuj─ůcy kap┼éan pyta┼é zawieraj─ůcych ma┼é┼╝e┼ästwo o zgod─Ö i wyra┼╝on─ů zgod─Ö przyj─ů┼é.

78. Zgodnie ze zwyczajem sakrament ma┼é┼╝e┼ästwa nale┼╝y zawiera─ç podczas sprawowania Mszy ┼Ťwi─Ötej, po odczytaniu Ewangelii i po homilii, a przed "modlitw─ů wiernych". Modlitw─Ö nad ma┼é┼╝onk─ů nale┼╝y tak poprawi─ç, aby wyra┼╝a┼éa te same obowi─ůzki wzajemnej wierno┼Ťci obojga ma┼é┼╝onk├│w. Mo┼╝na j─ů odmawia─ç w j─Özyku ojczystym.
Je┼╝eli natomiast sakrament ma┼é┼╝e┼ästwa sprawuje si─Ö poza Msz─ů ┼Ťwi─Öt─ů, nale┼╝y na pocz─ůtku obrz─Ödu odczyta─ç Episto┼é─Ö i Ewangeli─Ö ze Mszy ┼Ťwi─Ötej za nowo┼╝e┼äc├│w i zawsze udzieli─ç im b┼éogos┼éawie┼ästwa.

79. Obrz─Ödy sakramentali├│w nale┼╝y opracowa─ç w my┼Ťl naczelnej zasady o ┼Ťwiadomym, czynnym i ┼éatwym do zrealizowania udziale wiernych, uwzgl─Ödniaj─ůc przy tym wsp├│┼éczesne potrzeby. Przy opracowywaniu rytua┼é├│w zgodnie z art. 63 w miar─Ö potrzeby mo┼╝na doda─ç nowe sakramentalia.
Błogosławieństwa zastrzeżone powinny być bardzo nieliczne i to tylko na rzecz biskupów i ordynariuszy.
Nale┼╝y przewidzie─ç mo┼╝no┼Ť─ç sprawowania niekt├│rych sakramentali├│w przez posiadaj─ůcych odpowiednie kwalifikacje ludzi ┼Ťwieckich, przynajmniej w szczeg├│lnych przypadkach i za zgod─ů ordynariusza.

80. Nale┼╝y ponownie opracowa─ç obrz─Öd konsekracji dziewic, znajduj─ůcy si─Ö w Pontyfikale Rzymskim.
Opr├│cz tego nale┼╝y u┼éo┼╝y─ç obrz─Öd profesji zakonnej i odnowienia ┼Ťlub├│w, aby odznacza┼éy si─Ö wi─Öksz─ů jednolito┼Ťci─ů, prostot─ů i dostoje┼ästwem. Powinien on obowi─ůzywa─ç tych, kt├│rzy sk┼éadaj─ů profesj─Ö lub odnawiaj─ů ┼Ťluby podczas Mszy ┼Ťwi─Ötej, z zachowaniem jednak prawa partykularnego.
Godny pochwa┼éy b─Ödzie zwyczaj sk┼éadania profesji zakonnej podczas Mszy ┼Ťwi─Ötej.

81. Obrz─Öd pogrzebu powinien ja┼Ťniej wyra┼╝a─ç paschalny charakter ┼Ťmierci chrze┼Ťcijanina oraz lepiej odpowiada─ç warunkom i tradycjom poszczeg├│lnych region├│w, r├│wnie┼╝ co do koloru szat liturgicznych.

82. Nale┼╝y ponownie opracowa─ç obrz─Öd pogrzebu dzieci i do┼é─ůczy─ç do niego w┼éasny formularz mszalny.



ROZDZIAŁ IV
LITURGIA GODZIN

83. Jezus Chrystus, Najwy┼╝szy Kap┼éan Nowego i Wiecznego Testamentu, przyjmuj─ůc ludzk─ů natur─Ö, wni├│s┼é w to ziemskie wygnanie ├│w hymn, kt├│ry w niebia┼äskich przybytkach rozbrzmiewa po wszystkie wieki. Ca┼é─ů spo┼éeczno┼Ť─ç ludzi ┼é─ůczy On ze sob─ů i przez ten ┼Ťpiew Bo┼╝ej pie┼Ťni pochwalnej ze sob─ů j─ů zespala.
To kap┼éa┼äskie zadanie wykonuje nadal przez sw├│j Ko┼Ťci├│┼é, kt├│ry nieustannie wielbi Pana i wstawia si─Ö za zbawienie ca┼éego ┼Ťwiata nie tylko przez celebrowanie Eucharystii, lecz tak┼╝e innymi sposobami, zw┼éaszcza przez modlitw─Ö godzin.

84. Zgodnie ze staro┼╝ytn─ů tradycj─ů chrze┼Ťcija┼äsk─ů liturgia godzin jest tak u┼éo┼╝ona, aby przez uwielbienie Boga u┼Ťwi─Öca┼éa wszystkie pory dnia i nocy. Gdy kap┼éani oraz inne do tego przez Ko┼Ťci├│┼é wyznaczone osoby lub te┼╝ wierni modl─ůcy si─Ö wsp├│lnie z kap┼éanem, wed┼éug zatwierdzonej formy, wykonuj─ů w spos├│b w┼éa┼Ťciwy t─Ö przedziwn─ů pie┼Ť┼ä chwa┼éy, w├│wczas jest to prawdziwie g┼éos Oblubienicy przemawiaj─ůcej do Oblubie┼äca. Jest to ponadto modlitwa, w kt├│rej Chrystus wraz ze swoim Cia┼éem zwraca si─Ö do Ojca.

85. Wszyscy po┼Ťwi─Öcaj─ůcy si─Ö tej modlitwie wype┼éniaj─ů zadanie Ko┼Ťcio┼éa i zarazem uczestnicz─ů w najwy┼╝szym zaszczycie Oblubienicy Chrystusa, poniewa┼╝ oddaj─ůc Bogu chwa┼é─Ö, staj─ů przed Bo┼╝ym tronem w imieniu Matki Ko┼Ťcio┼éa.

86. Kap┼éani oddani duszpasterstwu tym gorliwiej sprawowa─ç b─Öd─ů liturgi─Ö godzin, im ┼╝ywsz─ů b─Öd─ů mieli ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, i┼╝ powinni spe┼énia─ç zalecenie ┼Ťw. Paw┼éa: "Nieustannie si─Ö m├│dlcie" (1 Tes 5,17). Albowiem tylko Pan, kt├│ry powiedzia┼é: "Beze Mnie nic nie mo┼╝ecie uczyni─ç" (J 15,5), ma moc zapewni─ç skuteczno┼Ť─ç i wzrost dzie┼éu, nad kt├│rym pracuj─ů. Dlatego Aposto┼éowie, ustanawiaj─ůc diakon├│w, o┼Ťwiadczyli: "My (...) oddamy si─Ö wy┼é─ůcznie modlitwie i pos┼éudze s┼éowa" (Dz 6,4).

87. Aby we wsp├│┼éczesnych warunkach kap┼éani oraz inni cz┼éonkowie Ko┼Ťcio┼éa mogli lepiej i doskonalej wype┼énia─ç obowi─ůzek modlitwy, Sob├│r ┼Ťwi─Öty, prowadz─ůc dalej odnow─Ö szcz─Ö┼Ťliwie rozpocz─Öt─ů przez Stolic─Ö Apostolsk─ů, powzi─ů┼é nast─Öpuj─ůce postanowienia co do liturgii godzin wed┼éug obrz─ůdku rzymskiego:

88. Celem liturgii godzin jest u┼Ťwi─Öcenie dnia. Tradycyjny uk┼éad godzin trzeba odnowi─ç w ten spos├│b, aby w miar─Ö mo┼╝no┼Ťci godziny odpowiada┼éy porom dnia. Nale┼╝y tak┼╝e wzi─ů─ç pod uwag─Ö wsp├│┼éczesne warunki ┼╝ycia, w kt├│rych znajduj─ů si─Ö przede wszystkim osoby oddane pracom apostolskim.

89. Wobec tego przy reformie liturgii godzin nale┼╝y zachowa─ç nast─Öpuj─ůce zasady:

a) zgodnie z czcigodn─ů tradycj─ů ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa za g┼é├│wne cz─Ö┼Ťci codziennej liturgii godzin nale┼╝y uznawa─ç jutrzni─Ö jako modlitw─Ö porann─ů i nieszpory jako modlitw─Ö wieczorn─ů, i tak te┼╝ je sprawowa─ç;

b) kompletę należy tak ułożyć, aby dobrze odpowiadała zakończeniu dnia;

c) chocia┼╝by godzina zwana matutinum mia┼éa w ch├│rze zachowa─ç charakter modlitwy nocnej, nale┼╝y j─ů tak przerobi─ç, aby mo┼╝na j─ů by┼éo recytowa─ç o ka┼╝dej porze dnia; powinna zawiera─ç mniej psalm├│w i d┼éu┼╝sze czytania;

d) nale┼╝y znie┼Ť─ç prym─Ö;

e) w ch├│rze zachowuje si─Ö godziny mniejsze: tercj─Ö, sekst─Ö i non─Ö. Poza ch├│rem mo┼╝na wybra─ç jedn─ů z nich, bardziej odpowiadaj─ůc─ů danej porze dnia.

90. Poniewa┼╝ liturgia godzin, jako publiczna modlitwa Ko┼Ťcio┼éa, jest ┼║r├│d┼éem pobo┼╝no┼Ťci i po┼╝ywieniem dla modlitwy osobistej, najusilniej zach─Öca si─Ö w Panu kap┼éan├│w oraz wszystkich innych uczestnik├│w liturgii godzin, aby wypowiadaj─ůc j─ů, swoje my┼Ťli uzgadniali z jej s┼éowami. Dla lepszego osi─ůgni─Öcia tego celu niech staraj─ů si─Ö o g┼é─Öbsze poznanie liturgii i Pisma ┼Ťwi─Ötego, a zw┼éaszcza psalm├│w.
Przy dokonywaniu reformy należy ów czcigodny starodawny skarbiec rzymskiej modlitwy liturgicznej tak dostosować, aby wszyscy, którym się go powierza, mogli z niego korzystać obficiej i łatwiej.

91. Aby rzeczywi┼Ťcie mo┼╝na by┼éo zachowa─ç uk┼éad godzin przedstawiony w art. 89, psalmy nale┼╝y roz┼éo┼╝y─ç nie na jeden tydzie┼ä, lecz na d┼éu┼╝szy okres.
Pomy┼Ťlnie rozpocz─Öte dzie┼éo w┼éa┼Ťciwego odczytywania psa┼éterza nale┼╝y jak najrychlej doprowadzi─ç do ko┼äca, bior─ůc pod uwag─Ö chrze┼Ťcija┼äsk─ů ┼éacin─Ö, praktyk─Ö liturgiczn─ů r├│wnie┼╝ w zakresie ┼Ťpiewu oraz ca┼é─ů tradycj─Ö Ko┼Ťcio┼éa ┼éaci┼äskiego.

92. Co do czyta┼ä nale┼╝y zachowa─ç nast─Öpuj─ůce wytyczne:

a) czytanie Pisma ┼Ťwi─Ötego u┼éo┼╝y─ç w ten spos├│b, aby skarbiec s┼éowa Bo┼╝ego sta┼é si─Ö w szerszym zakresie ┼éatwo dost─Öpny;

b) lepiej dobra─ç czytania z dzie┼é Ojc├│w, doktor├│w i pisarzy ko┼Ťcielnych;

c) opisy m─Öcze┼ästwa i ┼╝ywoty ┼Ťwi─Ötych poda─ç zgodnie z prawd─ů historyczn─ů.

93. O ile uzna si─Ö to za w┼éa┼Ťciwe, nale┼╝y przywr├│ci─ç pierwotn─ů form─Ö hymn├│w, opuszczaj─ůc lub zmieniaj─ůc to, co tchnie mitologi─ů albo nie odpowiada chrze┼Ťcija┼äskiej pobo┼╝no┼Ťci. W miar─Ö potrzeby nale┼╝y wprowadzi─ç tak┼╝e inne hymny znajduj─ůce si─Ö w zbiorach.

94. Celem rzeczywistego u┼Ťwi─Öcenia dnia i sprawowania modlitwy godzin z duchowym po┼╝ytkiem zaleca si─Ö przy ich odmawianiu zachowanie czasu najbardziej zbli┼╝onego do pory w┼éa┼Ťciwej poszczeg├│lnym godzinom kanonicznym.

95. Wsp├│lnoty zobowi─ůzane do modlitwy ch├│rowej opr├│cz Mszy ┼Ťwi─Ötej konwentualnej winny codziennie celebrowa─ç w ch├│rze liturgi─Ö godzin, a mianowicie:

a) zakony kanonik├│w, mnich├│w i mniszek oraz inne zakony zobowi─ůzane do ch├│ru przez prawo lub przez konstytucj─Ö - liturgi─Ö godzin w ca┼éo┼Ťci;

b) kapitu┼éy katedralne lub kolegiackie - te cz─Ö┼Ťci modlitwy liturgicznej, kt├│re winny sprawowa─ç na podstawie prawa og├│lnego lub szczeg├│┼éowego;

c) wszyscy za┼Ť cz┼éonkowie wy┼╝ej wymienionych wsp├│lnot, kt├│rzy przyj─Öli wy┼╝sze ┼Ťwi─Öcenia lub z┼éo┼╝yli uroczyste ┼Ťluby, z wyj─ůtkiem konwers├│w, maj─ů obowi─ůzek indywidualnie recytowa─ç te godziny kanoniczne, kt├│rych nie celebrowali w ch├│rze.

96. Duchowni wy┼╝szych ┼Ťwi─Öce┼ä nie zobowi─ůzani do ch├│ru winni codziennie sprawowa─ç w ca┼éo┼Ťci liturgi─Ö godzin wsp├│lnie lub indywidualnie, wed┼éug zasad podanych w art. 89.

97. Nale┼╝y okre┼Ťli─ç w przepisach mo┼╝liwo┼Ť─ç zast─ůpienia modlitwy godzin kanonicznych inn─ů czynno┼Ťci─ů liturgiczn─ů.
W poszczeg├│lnych przypadkach i ze s┼éusznego powodu ordynariusze mog─ů zwalnia─ç swoich podw┼éadnych, ca┼ékowicie lub cz─Ö┼Ťciowo, od obowi─ůzku recytacji liturgii godzin albo ten obowi─ůzek zamienia─ç na inny.

98. Cz┼éonkowie zrzesze┼ä d─ů┼╝─ůcych do doskona┼éo┼Ťci, kt├│rzy na mocy swoich konstytucji recytuj─ů pewne cz─Ö┼Ťci liturgii godzin, sprawuj─ů publiczn─ů modlitw─Ö Ko┼Ťcio┼éa.
Podobnie te┼╝ sprawuj─ů publiczn─ů modlitw─Ö Ko┼Ťcio┼éa, je┼╝eli na podstawie swoich konstytucji recytuj─ů jakie┼Ť ma┼ée oficjum, byleby ono by┼éo u┼éo┼╝one na wz├│r liturgii godzin i prawnie zatwierdzone.

99. Poniewa┼╝ liturgia godzin jest g┼éosem Ko┼Ťcio┼éa, czyli ca┼éego Mistycznego Cia┼éa, kt├│re publicznie wielbi Boga, zaleca si─Ö, aby duchowni nie zobowi─ůzani do ch├│ru, a zw┼éaszcza kap┼éani prowadz─ůcy ┼╝ycie wsp├│lne lub te┼╝ uczestnicz─ůcy w jakim┼Ť spotkaniu, celebrowali razem przynajmniej jak─ů┼Ť cz─Ö┼Ť─ç liturgii godzin.
Wszyscy za┼Ť, kt├│rzy t─Ö modlitw─Ö odmawiaj─ů, czy to w ch├│rze czy wsp├│lnie, niech wype┼éniaj─ů powierzone sobie zadanie jak najdoskonalej, z wewn─Ötrzn─ů pobo┼╝no┼Ťci─ů i zachowuj─ůc starann─ů form─Ö zewn─Ötrzn─ů.
Zaleca si─Ö ponadto, aby w miar─Ö mo┼╝liwo┼Ťci liturgia godzin, czy to w ch├│rze, czy wsp├│lnie, by┼éa ┼Ťpiewana.

100. Duszpasterze niech si─Ö staraj─ů w niedziele i uroczyste ┼Ťwi─Öta celebrowa─ç w ko┼Ťcio┼éach z udzia┼éem wiernych g┼é├│wne godziny, zw┼éaszcza nieszpory. Zaleca si─Ö, aby i ┼Ťwieccy recytowali liturgi─Ö godzin czy to z kap┼éanami, czy na swoich zebraniach, czy nawet indywidualnie.

101. ┬ž1. Zgodnie z wiekow─ů tradycj─ů obrz─ůdku ┼éaci┼äskiego duchowni winni zachowywa─ç w liturgii godzin j─Özyk ┼éaci┼äski. Tym jednak duchownym, kt├│rym j─Özyk ┼éaci┼äski stwarza powa┼╝n─ů przeszkod─Ö do nale┼╝ytego sprawowania liturgii godzin, ordynariusz mo┼╝e w poszczeg├│lnych przypadkach zezwoli─ç na u┼╝ywanie przek┼éadu na j─Özyk ojczysty, sporz─ůdzonego wed┼éug art. 36.
┬ž2. Kompetentny prze┼éo┼╝ony mo┼╝e pozwoli─ç na u┼╝ywanie j─Özyka ojczystego w liturgii godzin, nawet celebrowanej w ch├│rze, mniszkom i cz┼éonkom zrzesze┼ä d─ů┼╝─ůcych do doskona┼éo┼Ťci, tak m─Ö┼╝czyznom, kt├│rzy nie s─ů duchownymi, jak i kobietom, pod warunkiem, ┼╝e pos┼éuguj─ů si─Ö zatwierdzonym przek┼éadem.
┬ž3. Ka┼╝dy duchowny zobowi─ůzany do liturgii godzin, je┼Ťli celebruje j─ů w j─Özyku ojczystym z grup─ů wiernych albo z tymi, o kt├│rych by┼éa mowa w ┬ž2, wype┼énia sw├│j obowi─ůzek, byleby tekst przek┼éadu by┼é zatwierdzony.



ROZDZIAŁ V
ROK LITURGICZNY

102. ┼Üwi─Öta Matka Ko┼Ťci├│┼é uwa┼╝a za sw├│j obowi─ůzek uroczy┼Ťcie celebrowa─ç zbawcze dzie┼éo swego Boskiego Oblubie┼äca przez u┼Ťwi─Öcone wspominanie w okre┼Ťlone dni ca┼éego roku. Ka┼╝dego tygodnia Ko┼Ťci├│┼é obchodzi pami─ůtk─Ö zmartwychwstania Pa┼äskiego w dniu, kt├│ry nazwa┼é Pa┼äskim, a raz do roku zmartwychwstanie razem z Jego b┼éogos┼éawion─ů m─Ök─ů czci w najwi─Öksz─ů uroczysto┼Ť─ç Paschy.
Z biegiem roku Ko┼Ťci├│┼é ods┼éania ca┼ée misterium Chrystusa, pocz─ůwszy od wcielenia i narodzenia a┼╝ do wniebowst─ůpienia, do dnia Pi─Ö─çdziesi─ůtnicy oraz do oczekiwania b┼éogos┼éawionej nadziei i przyj┼Ťcia Pana.
W ten spos├│b obchodz─ůc misteria odkupienia, Ko┼Ťci├│┼é otwiera bogactwo zbawczych czyn├│w i zas┼éug swojego Pana, tak ┼╝e one uobecniaj─ů si─Ö niejako w ka┼╝dym czasie, aby wierni zetkn─Öli si─Ö z nimi i dost─ůpili ┼éaski zbawienia.

103. Obchodz─ůc ten roczny cykl misteri├│w Chrystusa, Ko┼Ťci├│┼é ┼Ťwi─Öty ze szczeg├│ln─ů mi┼éo┼Ťci─ů oddaje cze┼Ť─ç Naj┼Ťwi─Ötszej Matce Bo┼╝ej, Maryi, kt├│ra nierozerwalnym w─Öz┼éem z┼é─ůczona jest ze zbawczym dzie┼éem swojego Syna. W Niej Ko┼Ťci├│┼é podziwia i wys┼éawia wspania┼éy owoc odkupienia i jakby w przeczystym obrazie z rado┼Ťci─ů ogl─ůda to, czym ca┼éy pragnie i spodziewa si─Ö by─ç.

104. Ko┼Ťci├│┼é rozmie┼Ťci┼é tak┼╝e w ci─ůgu roku wspomnienia m─Öczennik├│w oraz innych ┼Ťwi─Ötych, kt├│rzy dzi─Öki wielorakiej ┼éasce Bo┼╝ej doszli do doskona┼éo┼Ťci, a osi─ůgn─ůwszy ju┼╝ wieczne zbawienie, wy┼Ťpiewuj─ů Bogu w niebie doskona┼é─ů chwa┼é─Ö i wstawiaj─ů si─Ö za nami. W dniu ich narodzin dla nieba Ko┼Ťci├│┼é g┼éosi misterium paschalne w ┼Ťwi─Ötych, kt├│rzy z Chrystusem wsp├│┼écierpieli i zostali z Nim wsp├│┼éuwielbieni, przedstawia ich wiernym jako przyk┼éad, poci─ůgaj─ůcy wszystkich przez Chrystusa do Ojca, a przez ich zas┼éugi wyjednywa Bo┼╝e dobrodziejstwa.

105. W r├│┼╝nych okresach roku Ko┼Ťci├│┼é, zgodnie z przekazanymi przez tradycj─Ö zwyczajami, doskonali duchowe wyrobienie wiernych przez pobo┼╝ne praktyki dotycz─ůce duszy i cia┼éa, przez pouczenia, modlitwy oraz uczynki pokuty i dzie┼éa mi┼éosierdzia.
Dlatego Sob├│r ┼Ťwi─Öty uzna┼é za w┼éa┼Ťciwe powzi─ů─ç ni┼╝ej wymienione postanowienia.

106. Zgodnie z apostolsk─ů tradycj─ů, kt├│ra rozpocz─Ö┼éa si─Ö w dniu zmartwychwstania Chrystusa, Ko┼Ťci├│┼é celebruje misterium paschalne ka┼╝dego ├│smego dnia, kt├│ry s┼éusznie nazywany jest dniem Pa┼äskim albo niedziel─ů. W tym bowiem dniu wierni powinni si─Ö gromadzi─ç, aby s┼éuchaj─ůc Bo┼╝ego s┼éowa i uczestnicz─ůc w Eucharystii, wspomina─ç m─Ök─Ö, zmartwychwstanie i uwielbienie Pana Jezusa oraz sk┼éada─ç dzi─Ökczynienie Bogu, kt├│ry "przez powstanie z martwych Jezusa Chrystusa na nowo zrodzi┼é ich do ┼╝ywej nadziei" (1 P 1,3). Niedziela jest zatem pierwotnym dniem ┼Ťwi─ůtecznym, kt├│ry nale┼╝y tak przedstawia─ç wiernym i wpaja─ç w ich pobo┼╝no┼Ť─ç, aby sta┼é si─Ö r├│wnie┼╝ dniem rado┼Ťci i odpoczynku od pracy. Poniewa┼╝ niedziela jest podstaw─ů i rdzeniem ca┼éego roku liturgicznego, nie nale┼╝y jej przes┼éania─ç innymi obchodami, je┼╝eli nie s─ů rzeczywi┼Ťcie bardzo wa┼╝ne.

107. Rok liturgiczny nale┼╝y nast─Öpuj─ůco zreformowa─ç: tradycyjne zwyczaje i praktyki zwi─ůzane z okresami liturgicznymi zachowa─ç lub odnowi─ç stosownie do wsp├│┼éczesnych warunk├│w; utrzyma─ç pierwotny charakter tych okres├│w celem nale┼╝ytego podtrzymywania pobo┼╝no┼Ťci wiernych przez celebracj─Ö misteri├│w chrze┼Ťcija┼äskiego odkupienia, a zw┼éaszcza misterium paschalnego. Je┼╝eli miejscowe warunki wymagaj─ů jakich┼Ť przystosowa┼ä, nale┼╝y je wprowadzi─ç wed┼éug art. 39 i 40.

108. Pobo┼╝no┼Ť─ç wiernych nale┼╝y wi─ůza─ç przede wszystkim ze ┼Ťwi─Ötami Pa┼äskimi, podczas kt├│rych obchodzi si─Ö w ci─ůgu roku misteria zbawienia. Dlatego okresy roku ko┼Ťcielnego (proprium de tempore) powinny mie─ç nale┼╝ne im pierwsze┼ästwo przed uroczysto┼Ťciami ┼Ťwi─Ötych, aby nale┼╝ycie by┼é obchodzony ca┼éy cykl misteri├│w zbawienia.

109. Zar├│wno w liturgii, jak i w katechezie nale┼╝y przedstawia─ç w pe┼éniejszym ┼Ťwietle podw├│jny charakter Wielkiego Postu. Przez przypomnienie chrztu lub te┼╝ przygotowanie do niego oraz przez pokut─Ö ma on usposabia─ç wiernych, gorliwiej oddaj─ůcych si─Ö s┼éuchaniu Bo┼╝ego s┼éowa i modlitwie, do obchodzenia paschalnego misterium. Dlatego:

a) szerzej nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç elementy chrzcielne w┼éa┼Ťciwe liturgii Wielkiego Postu; stosowne b─Ödzie przywr├│cenie niekt├│rych element├│w dawnej tradycji;

b) to samo trzeba powiedzie─ç o elementach pokutnych. W katechezie, obok ┼Ťwiadomo┼Ťci spo┼éecznych skutk├│w grzechu, nale┼╝y wiernym wpaja─ç rozumienie natury pokuty, kt├│ra polega na odrzuceniu grzechu jako zniewagi Boga. Trzeba te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na rol─Ö Ko┼Ťcio┼éa w dziele pokuty i k┼éa┼Ť─ç nacisk na potrzeb─Ö modlitwy za grzesznik├│w.

110. Wielkopostna pokuta winna by─ç nie tylko wewn─Ötrzna i indywidualna, lecz tak┼╝e zewn─Ötrzna i zbiorowa. W┼éadze, o kt├│rych mowa w art. 22, niech popieraj─ů i zalecaj─ů praktyki pokutne, dostosowane do wsp├│┼éczesnych mo┼╝liwo┼Ťci istniej─ůcych w r├│┼╝nych regionach oraz do ┼╝yciowych warunk├│w wiernych. Niech jednak nienaruszony pozostanie post paschalny, kt├│ry wsz─Ödzie nale┼╝y zachowywa─ç w Wielki Pi─ůtek, dzie┼ä m─Öki i ┼Ťmierci Pa┼äskiej, a w miar─Ö mo┼╝no┼Ťci przed┼éu┼╝a─ç go nawet na Wielk─ů Sobot─Ö, aby dzi─Öki temu wierni z podniesionym i otwartym sercem doszli do rado┼Ťci Niedzieli Zmartwychwstania.

111. Zgodnie z tradycj─ů Ko┼Ťci├│┼é oddaje cze┼Ť─ç ┼Ťwi─Ötym oraz otacza szacunkiem ich autentyczne relikwie i wizerunki. Uroczysto┼Ťci ┼Ťwi─Ötych g┼éosz─ů cuda Chrystusa w Jego s┼éugach, a wiernym podaj─ů przyk┼éady do na┼Ťladowania.
Aby uroczysto┼Ťci ┼Ťwi─Ötych nie przes┼éania┼éy ┼Ťwi─ůt, kt├│rych tre┼Ťci─ů s─ů misteria zbawienia, nale┼╝y wiele spo┼Ťr├│d tych uroczysto┼Ťci pozostawi─ç Ko┼Ťcio┼éom partykularnym, poszczeg├│lnym narodom lub rodzinom zakonnym, rozci─ůgaj─ůc na ca┼éy Ko┼Ťci├│┼é tylko te, kt├│re upami─Ötniaj─ů ┼Ťwi─Ötych o prawdziwie powszechnym znaczeniu.



ROZDZIAŁ VI
MUZYKA SAKRALNA

112. Muzyczna tradycja ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa stanowi skarbiec nieocenionej warto┼Ťci, wyr├│┼╝niaj─ůcy si─Ö w┼Ťr├│d innych form wyrazu artystycznego szczeg├│lnie tym, ┼╝e ┼Ťpiew ko┼Ťcielny, jako zwi─ůzany ze s┼éowami, jest nieodzown─ů oraz integraln─ů cz─Ö┼Ťci─ů uroczystej liturgii.
Pochwa┼é─Ö ┼Ťpiewu ko┼Ťcielnego g┼éosi zar├│wno Pismo ┼Ťwi─Öte
42, jak i Ojcowie Ko┼Ťcio┼éa oraz papie┼╝e, kt├│rzy w naszych czasach, pocz─ůwszy od ┼Ťw. Piusa X, jasno okre┼Ťlili s┼éu┼╝ebn─ů funkcj─Ö muzyki w liturgii.
Tote┼╝ muzyka ko┼Ťcielna b─Ödzie tym wznio┼Ťlejsza, im ┼Ťci┼Ťlej zespoli si─Ö z czynno┼Ťci─ů liturgiczn─ů, czy to serdeczniej wyra┼╝aj─ůc modlitw─Ö, czy przyczyniaj─ůc si─Ö do jednomy┼Ťlno┼Ťci, czy wreszcie nadaj─ůc uroczysty charakter ┼Ťwi─Ötym obrz─Ödom. Ko┼Ťci├│┼é za┼Ť uznaje wszystkie formy prawdziwej sztuki i dopuszcza je do s┼éu┼╝by Bo┼╝ej, je┼╝eli tylko posiadaj─ů wymagane przymioty. Sob├│r ┼Ťwi─Öty, zachowuj─ůc zasady i przepisy ko┼Ťcielnej tradycji i dyscypliny oraz bior─ůc pod uwag─Ö cel ko┼Ťcielnej muzyki, kt├│rym jest chwa┼éa Bo┼╝a i u┼Ťwi─Öcenie wiernych, postanawia, co nast─Öpuje:

113. Czynno┼Ť─ç liturgiczna przybiera godniejsz─ů posta─ç, gdy s┼éu┼╝ba Bo┼╝a odbywa si─Ö uroczy┼Ťcie ze ┼Ťpiewem, przy udziale os├│b pos┼éuguj─ůcych na mocy ┼Ťwi─Öce┼ä, z czynnym uczestnictwem wiernych.
Je┼Ťli chodzi o j─Özyk, nale┼╝y zachowa─ç przepisy podane w art. 36; co do Mszy ┼Ťwi─Ötej w art. 54; co do sakrament├│w w art. 63; co do liturgii godzin w art. 101.

114. Z najwi─Öksz─ů troskliwo┼Ťci─ů nale┼╝y zachowywa─ç i otacza─ç opiek─ů skarbiec muzyki ko┼Ťcielnej. Trzeba popiera─ç rozw├│j zespo┼é├│w ┼Ťpiewaczych, zw┼éaszcza przy ko┼Ťcio┼éach katedralnych. Biskupi oraz inni duszpasterze niechaj gorliwie dbaj─ů o to, aby w ka┼╝dej celebracji liturgicznej, w kt├│rej wykonywany jest ┼Ťpiew, wszyscy wierni umieli czynnie uczestniczy─ç w spos├│b im w┼éa┼Ťciwy, zgodnie z art. 28 i 30.

115. Nale┼╝y przywi─ůzywa─ç du┼╝─ů wag─Ö do teoretycznego i praktycznego wykszta┼écenia muzycznego w seminariach, nowicjatach oraz domach studi├│w dla zakonnik├│w i zakonnic, a tak┼╝e w innych instytutach i szko┼éach katolickich. Aby to wykszta┼écenie zapewni─ç, nale┼╝y starannie przygotowa─ç nauczycieli muzyki.
Zaleca si─Ö ponadto tworzenie - gdzie to wskazane - wy┼╝szych instytut├│w muzyki ko┼Ťcielnej. Muzycy za┼Ť i ┼Ťpiewacy, a zw┼éaszcza ch┼éopcy, powinni tak┼╝e otrzyma─ç rzeteln─ů formacj─Ö liturgiczn─ů.

116. Ko┼Ťci├│┼é uznaje ┼Ťpiew gregoria┼äski za w┼éasny ┼Ťpiew liturgii rzymskiej. Dlatego w liturgii powinien zajmowa─ç on pierwsze miejsce w┼Ťr├│d innych r├│wnorz─Ödnych rodzaj├│w ┼Ťpiewu.
Nie wyklucza si─Ö ze s┼éu┼╝by Bo┼╝ej innych gatunk├│w muzyki ko┼Ťcielnej, zw┼éaszcza polifonii, byleby odpowiada┼éy duchowi sprawowanej liturgii, zgodnie z art. 30.

117. Nale┼╝y doprowadzi─ç do ko┼äca wzorcowe wydanie ksi─ůg ┼Ťpiewu gregoria┼äskiego, a nawet przygotowa─ç bardziej krytyczne wydanie ksi─ůg og┼éoszonych ju┼╝ po reformie dokonanej przez ┼Ťw. Piusa X. Zaleca si─Ö r├│wnie┼╝ przygotowanie wydania, zawieraj─ůcego ┼éatwiejsze melodie, do u┼╝ytku mniejszych wsp├│lnot.

118. Nale┼╝y umiej─Ötnie piel─Ögnowa─ç religijny ┼Ťpiew ludu, aby g┼éos wiernych m├│g┼é rozbrzmiewa─ç podczas nabo┼╝e┼ästw i samej liturgii, stosownie do zasad i przepis├│w rubryk.

119. W niekt├│rych krajach, zw┼éaszcza na misjach, ┼╝yj─ů ludy posiadaj─ůce w┼éasn─ů tradycj─Ö muzyczn─ů, kt├│ra ma donios┼ée znaczenie dla ich ┼╝ycia religijnego i spo┼éecznego. Dlatego nale┼╝y odnosi─ç si─Ö do tej muzyki z szacunkiem i przyznawa─ç jej odpowiednie miejsce w kszta┼étowaniu zmys┼éu religijnego tych lud├│w oraz w dostosowywaniu kultu do ich charakteru, w my┼Ťl art. 39 i 40. Z tego te┼╝ powodu w formacji muzycznej misjonarzy trzeba pilnie troszczy─ç si─Ö o to, aby w miar─Ö mo┼╝no┼Ťci potrafili oni piel─Ögnowa─ç tradycyjn─ů muzyk─Ö tych lud├│w, tak w szko┼éach, jak i w liturgii.

120. W Ko┼Ťciele ┼éaci┼äskim organy piszcza┼ékowe nale┼╝y mie─ç w wielkim poszanowaniu jako tradycyjny instrument muzyczny, kt├│rego brzmienie pot─Öguje wznios┼éo┼Ť─ç ko┼Ťcielnych obrz─Öd├│w, a umys┼éy wiernych porywa ku Bogu i rzeczywisto┼Ťci nadziemskiej.
Inne natomiast instrumenty mo┼╝na dopu┼Ťci─ç do kultu Bo┼╝ego wed┼éug uznania i za zgod─ů kompetentnej w┼éadzy terytorialnej, stosownie do zasad art. 22 ┬ž2, 37 i 40, o ile nadaj─ů si─Ö albo mog─ů by─ç przystosowane do u┼╝ytku sakralnego, je┼╝eli odpowiadaj─ů godno┼Ťci ┼Ťwi─ůtyni i rzeczywi┼Ťcie przyczyniaj─ů si─Ö do zbudowania wiernych.

121. Niech muzycy przej─Öci duchem chrze┼Ťcija┼äskim b─Öd─ů ┼Ťwiadomi, ┼╝e s─ů powo┼éani do piel─Ögnowania muzyki ko┼Ťcielnej i wzbogacania jej skarbca. Niech tworz─ů melodie, kt├│re posiada┼éyby cechy prawdziwej muzyki ko┼Ťcielnej i nadawa┼éy si─Ö nie tylko dla wi─Ökszych zespo┼é├│w ┼Ťpiewaczych, lecz tak┼╝e dla mniejszych ch├│r├│w, i kt├│re wspiera┼éyby czynne uczestnictwo ca┼éego zgromadzenia wiernych.
Teksty przeznaczone do ┼Ťpiew├│w ko┼Ťcielnych powinny by─ç zgodne z nauk─ů katolick─ů.



Rozdział VII
SZTUKA KO┼ÜCIELNA I SPRZ─śTY LITURGICZNE

122. Do najszlachetniejszych osi─ůgni─Ö─ç ludzkiego talentu s┼éusznie zalicza si─Ö sztuki pi─Ökne, zw┼éaszcza sztuk─Ö religijn─ů i jej szczyt, a mianowicie sztuk─Ö sakraln─ů. One ze swej natury nastawione s─ů na niesko┼äczone pi─Ökno Bo┼╝e, kt├│re maj─ů w jakim┼Ť stopniu wyrazi─ç ludzkimi ┼Ťrodkami. Tym bardziej s─ů oddane Bogu i wyra┼╝aniu Jego czci i chwa┼éy, im usilniej zmierzaj─ů wy┼é─ůcznie do tego, aby skutecznie zwraca─ç ku Bogu ludzkie serca.
Z tej racji Matka Ko┼Ťci├│┼é zawsze by┼é przyjacielem sztuk pi─Öknych, stale szuka┼é ich szlachetnych us┼éug i kszta┼éci┼é artyst├│w, aby przedmioty nale┼╝─ůce do kultu, jako znaki i symbole rzeczywisto┼Ťci nadziemskiej, by┼éy godne, ozdobne i pi─Ökne. Ko┼Ťci├│┼é s┼éusznie uwa┼╝a┼é si─Ö jakby za arbitra w sprawach sztuki, os─ůdzaj─ůc, kt├│re z dzie┼é artyst├│w zgadzaj─ů si─Ö z wiar─ů, pobo┼╝no┼Ťci─ů i tradycyjnymi zasadami oraz nadaj─ů si─Ö do u┼╝ytku sakralnego.
Ze szczeg├│ln─ů trosk─ů Ko┼Ťci├│┼é dba┼é o to, aby sprz─Öty liturgiczne godnie uwydatnia┼éy pi─Ökno kultu, st─ůd te┼╝ dopuszcza┼é takie zmiany w zakresie materia┼éu, kszta┼étu i zdobnictwa, jakie z biegiem czasu przynosi┼é post─Öp techniczny.

Dlatego w tej dziedzinie Ojcowie Soboru postanowili, co nast─Öpuje:

123. Ko┼Ťci├│┼é nie uwa┼╝a┼é ┼╝adnego stylu za sw├│j w┼éasny, lecz stosownie do charakteru i uwarunkowa┼ä narod├│w oraz potrzeb r├│┼╝nych obrz─ůdk├│w dopuszcza┼é formy artystyczne ka┼╝dej epoki, tworz─ůc z biegiem wiek├│w skarbiec sztuki, kt├│ry z ca┼é─ů trosk─ů winien by─ç zachowywany. Tak┼╝e sztuka wsp├│┼éczesna wszystkich narod├│w i region├│w mo┼╝e si─Ö swobodnie rozwija─ç w Ko┼Ťciele, byle z nale┼╝n─ů czci─ů i szacunkiem s┼éu┼╝y┼éa ┼Ťwi─ůtyniom i obrz─Ödom liturgicznym. W├│wczas b─Ödzie ona mog┼éa do┼é─ůczy─ç sw├│j g┼éos do tego wspania┼éego hymnu chwa┼éy, jaki w minionych wiekach najwi─Öksi arty┼Ťci wy┼Ťpiewywali na cze┼Ť─ç katolickiej wiary.

124. Niech w popieraniu i otaczaniu opiek─ů prawdziwej sztuki ko┼Ťcielnej ordynariusze maj─ů na uwadze raczej szlachetne pi─Ökno, ani┼╝eli wy┼é─ůcznie okaza┼éo┼Ť─ç. Odnosi si─Ö to r├│wnie┼╝ do szat liturgicznych i zdobnictwa.
Biskupi niech czuwaj─ů, aby stanowczo nie dopuszcza─ç do ko┼Ťcio┼é├│w i innych miejsc ┼Ťwi─Ötych takich dzie┼é sztuki, kt├│re nie licuj─ů z wiar─ů, obyczajami i chrze┼Ťcija┼äsk─ů pobo┼╝no┼Ťci─ů oraz obra┼╝aj─ů uczucia religijne czy to z powodu nieodpowiedniej formy, czy te┼╝ niskiego poziomu artystycznego, przeci─Ötno┼Ťci lub na┼Ťladownictwa.
Przy budowie ┼Ťwi─ůty┼ä nale┼╝y troskliwie dba─ç o to, aby by┼éy przystosowane do sprawowania liturgii oraz u┼éatwia┼éy wiernym czynny w niej udzia┼é.

125. Nale┼╝y stanowczo zachowa─ç zwyczaj umieszczania w ko┼Ťcio┼éach wizerunk├│w ┼Ťwi─Ötych celem oddawania im czci przez wiernych, wszak┼╝e w umiarkowanej ilo┼Ťci i we w┼éa┼Ťciwym porz─ůdku, aby nie wzbudza┼éy uwielbienia w chrze┼Ťcija┼äskim ludzie i nie sprzyja┼éy wypaczaniu pobo┼╝no┼Ťci.

126. Przy ocenie dzie┼é sztuki niech miejscowi ordynariusze zasi─Ögaj─ů opinii diecezjalnej Komisji Sztuki Ko┼Ťcielnej, a w razie potrzeby innych wybitnych znawc├│w, jak r├│wnie┼╝ komisji, o kt├│rej mowa w art. 44, 45, 46.
Niech ordynariusze troskliwie czuwaj─ů, aby nie przechodzi┼éy w obce r─Öce ani nie niszcza┼éy sprz─Öty ko┼Ťcielne lub cenne przedmioty, jako ┼╝e s─ů ozdob─ů domu Bo┼╝ego.

127. Niech biskupi osobi┼Ťcie lub przez odpowiednich kap┼éan├│w, kt├│rzy odznaczaj─ů si─Ö umi┼éowaniem i znajomo┼Ťci─ů sztuki, otaczaj─ů opiek─ů artyst├│w, aby w nich wpaja─ç ducha sztuki ko┼Ťcielnej i ┼Ťwi─Ötej liturgii.
Celem kszta┼écenia artyst├│w zaleca si─Ö zak┼éadanie szk├│┼é lub akademii sztuki ko┼Ťcielnej w tych krajach, w kt├│rych oka┼╝e si─Ö to potrzebne.
Wszyscy za┼Ť arty┼Ťci, kt├│rzy kieruj─ůc si─Ö tw├│rczym natchnieniem, pragn─ů si─Ö przyczynia─ç do szerzenia chwa┼éy Bo┼╝ej w Ko┼Ťciele ┼Ťwi─Ötym, niech zawsze pami─Ötaj─ů, ┼╝e chodzi tu o pewnego rodzaju na┼Ťladowanie Boga Stw├│rcy i o tworzenie dzie┼é s┼éu┼╝─ůcych kultowi katolickiemu, zbudowaniu wiernych i pog┼é─Öbieniu ich pobo┼╝no┼Ťci oraz formacji religijnej.

128. Razem z ksi─Ögami liturgicznymi nale┼╝y w my┼Ťl art. 25 jak najpr─Ödzej poprawi─ç kanony i statuty ko┼Ťcielne odnosz─ůce si─Ö do rzeczy materialnych zwi─ůzanych z kultem, zw┼éaszcza te, kt├│re m├│wi─ů o wznoszeniu godnych i odpowiednich ┼Ťwi─ůty┼ä, budowie i kszta┼écie o┼étarzy, szlachetnej formie, umieszczeniu i zabezpieczeniu tabernakulum, odpowiednim wygl─ůdzie i powadze chrzcielnicy, o w┼éa┼Ťciwym uj─Öciu i pi─Öknie wizerunk├│w ┼Ťwi─Ötych. Przepisy, kt├│re - jak si─Ö wydaje - nie s─ů wystarczaj─ůco zgodne z odnowion─ů liturgi─ů, nale┼╝y poprawi─ç lub usun─ů─ç; te za┼Ť, kt├│re jej odpowiadaj─ů, zatrzyma─ç lub wprowadzi─ç.
W tej dziedzinie, zw┼éaszcza w odniesieniu do materia┼éu oraz kszta┼étu sprz─Öt├│w i szat ko┼Ťcielnych, terytorialnym konferencjom biskup├│w udziela si─Ö w┼éadzy przystosowania tych rzeczy do miejscowych potrzeb i zwyczaj├│w, wed┼éug zasad art. 22 niniejszej konstytucji.

129. W czasie studi├│w filozoficznych i teologicznych klerycy powinni pozna─ç tak┼╝e histori─Ö i rozw├│j sztuki sakralnej oraz zdrowe zasady, na kt├│rych maj─ů si─Ö opiera─ç zaliczane do niej dzie┼éa. Dzi─Öki temu b─Öd─ů umieli szanowa─ç i zachowywa─ç na przysz┼éo┼Ť─ç czcigodne zabytki Ko┼Ťcio┼éa oraz s┼éu┼╝y─ç odpowiedni─ů rad─ů artystom wykonuj─ůcym dzie┼éa sztuki sakralnej.

130. Wypada, aby noszenie odznak pontyfikalnych by┼éo zastrze┼╝one dla tych duchownych, kt├│rzy otrzymali ┼Ťwi─Öcenia biskupie lub posiadaj─ů jak─ů┼Ť szczeg├│ln─ů jurysdykcj─Ö.



DODATEK

OŚWIADCZENIE POWSZECHNEGO SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
W SPRAWIE REFORMY KALENDARZA

┼Üwi─Öty powszechny Sob├│r Watyka┼äski II docenia donios┼ée znaczenie wielokrotnie wyra┼╝anych pragnie┼ä, aby ┼Ťwi─Öto Paschy zosta┼éo zwi─ůzane z okre┼Ťlon─ů niedziel─ů i aby wprowadzono sta┼éy kalendarz. Po uwa┼╝nym rozwa┼╝eniu wszelkich nast─Öpstw, kt├│re mog─ů wynikn─ů─ç z wprowadzenia nowego kalendarza, Sob├│r o┼Ťwiadcza, co nast─Öpuje.

1. Sob├│r ┼Ťwi─Öty nie sprzeciwia si─Ö temu, aby uroczysto┼Ť─ç Paschy zosta┼éa wyznaczona na okre┼Ťlon─ů niedziel─Ö w kalendarzu gregoria┼äskim, je┼Ťli zgodz─ů si─Ö na to wszyscy zainteresowani, zw┼éaszcza bracia od┼é─ůczeni od wsp├│lnoty ze Stolic─ů Apostolsk─ů.

2. Podobnie Sob├│r ┼Ťwi─Öty o┼Ťwiadcza, ┼╝e nie sprzeciwia si─Ö projektom wprowadzenia w ┼╝ycie spo┼éeczno┼Ťci ┼Ťwieckiej kalendarza sta┼éego.
Ko┼Ťci├│┼é nie wyra┼╝a sprzeciwu tylko wobec tych proponowanych system├│w ustalenia kalendarza i wprowadzenia go w ┼╝ycie spo┼éeczno┼Ťci ┼Ťwieckiej, kt├│re zachowuj─ů i zabezpieczaj─ů siedmiodniowy tydzie┼ä z niedziel─ů, nie dodaj─ůc ┼╝adnych dni poza tygodniem, tak aby nast─Öpstwo tygodni pozosta┼éo nienaruszone. Je┼╝eli wyst─ůpi─ů bardzo powa┼╝ne racje przeciwne, os─ůdzi je Stolica Apostolska.

To, wszystko, co zosta┼éo wyra┼╝one w tej konstytucji, tak┼╝e w szczeg├│┼éach zyska┼éo uznanie Ojc├│w ┼Ťwi─Ötego Soboru. A My, na mocy w┼éadzy apostolskiej udzielonej Nam przez Chrystusa, razem z czcigodnymi Ojcami w Duchu ┼Üwi─Ötym to zatwierdzamy, postanawiamy i ustalamy oraz nakazujemy og┼éosi─ç te postanowienia Soboru na chwa┼é─Ö Bo┼╝─ů.

W Rzymie, u Świętego Piotra, dnia 4 grudnia 1963 roku

Ja, PAWE┼ü, Biskup Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego
(Nast─Öpuj─ů podpisy Ojc├│w)







PRZYPISY

1. Msza┼é Rzymski, Modlitwa nad darami z 9 niedzieli po Zes┼éaniu Ducha ┼Üwi─Ötego (obecnie: z Mszy ┼Ťwi─Ötej Wieczerzy Pa┼äskiej Wielkiego Czwartku oraz z 2 niedzieli zwyk┼éej).

2. Por. Hbr 13,14.

3. Por. Ef 2,21n.

4. Por. Ef 4,13.

5. Por. Iz 11,12.

6. Por. J 11,52.

7. Por. J 10,16.

8 Św. Ignacy Antiocheński, Ad Eph., 7, 2: wyd. F. X. Funk, Patres Apostolici, I, Tubingae 1901, s. 218. 
9 Por. 1 Tm 2,5.
10 Por. Iz 61,1; Łk 4,18.
11 Sacramentarium Veronense (Leonianum): wyd. C. Mohlberg, Romae 1956, nr 1265, s. 162.
12 Mszał Rzymski, 1. Prefacja wielkanocna. 
13 Por. ┼Ťw. Augustyn, Enarr. in Ps., 138, 2: CChr, 40, Turnholti 1956, s. 1991 i modlitwa po drugim czytaniu Wigilii Paschalnej, w Mszale Rzymskim przed reform─ů Wielkiego Tygodnia.
14 Por. Mk 16,15.
15 Por. Dz 26,18.
16 Por. Rz 6,4; Ef 2,6; Kol 3,1; 2 Tm 2,11.
17 Por. J 4,23.
18 Por. 1 Kor 11,26.
19 Sob├│r Trydencki, ses. XIII, 11 pa┼║dziernika 1551, dekret De ss. Eucharistia, 5: Concilium Tridentinum, Diariorum, Actorum, Epistolarum, Tractatuum nova collectio, wyd. Soc. Goerresianae, t. VII. Actorum pars V, Friburgi Brisgoviae 1961, s. 202.
20 Sob├│r Trydencki, ses. XXII, 17 wrze┼Ťnia 1562, Doctrima de ss. Missae sacrificio, 2: Concilium Tridentinum, t. VIII, Actorum pars V, wyd. cyt., s. 960.┬á
21 Por. ┼Ťw. Augustyn, In Io., tr. VI, rozdz. I, nr 7: PL 35, 1428 (tekst pol. Homilie na Ewangelie i Pierwszy List ┼Ťw. Jana, t┼éum. W. Szo┼édrski, W-wa 1977).
22 Por. Ap 21,2; Kol 3,1; Hbr 8,2.
23 Por. Flp 3,20; Kol 3,4.
24 Por. J 17,3; Łk 24,47; Dz 2,38.
25 Por. Mt 28,20.
26 Mszał Rzymski, Modlitwa po komunii z Wigilii Paschalnej i Niedzieli Zmartwychwstania.
27 Tam┼╝e, Kolekta Mszy ┼Ťwi─Ötej z wtorku w oktawie Wielkanocy (obecnie z poniedzia┼éku).
28 Por. 2 Kor 6,1. 
29 Por. Mt 6,6.
30 Por. 1 Tes 5,17.
31 Por. 2 Kor 4,10n.
32 Msza┼é Rzymski, Modlitwa nad darami z poniedzia┼éku w oktawie Zes┼éania Ducha ┼Üwi─Ötego (obecnie: z pi─ůtku trzeciego tygodnia wielkanocnego).
33 Św. Cyprian, De cath. Eccl. unitate, 7: wyd. G. Hartel w CSEL III, 1, Vindobonae 1868, s. 215n; por. tenże, Epist., 66, 8, 3: wyd. cyt., III, 2, Vindobonae 1871, s. 732n.
34 Por. Sob├│r Trydencki, ses. XXII, 17 wrze┼Ťnia 1562, Doctrina de ss. Missae sacrificio, c. 8: Concilium Tridentium, wyd. cyt., t. VIII, s. 961.

36 Por. ┼Ťw. Augustyn, In Io., tr. XXVI, 6, 13: PL 35, 1613. .
37 Brewiarz rzymski. Uroczysto┼Ť─ç Naj┼Ťwi─Ötszego Cia┼éa i Krwi Chrystusa, II Nieszpory, ant. do Magnificat.
38 Por. ┼Ťw. Cyryl Aleksandryjski, Comm. in Io. Ev., ksi─Öga XI, rozdz. XI-XII: PG 74, 557-565, szczeg├│lnie 564n
39 Por. 1 Tm 2,1n.
40 Sob├│r Trydencki, ses. XXI, 16 lipca 1562. Doctrina de Communione sub utraque specie et parvulorum, c. 13, kan. 1-3: Concilium Tridentinum, wyd. cyt., t. VIII, s. 698n.

42 Por. Ef 5,19; Kol 3,16.

Kontakt