Msze Trydenckie

w Polsce

Poka┼╝ ko┼Ťcio┼éy z msz─ů trydenck─ů w Polsce na wi─Ökszej mapie

ENCYKLIKA "ECCLESIA DE EUCHARISTIA" OJCA ┼ÜWI─śTEGO JANA PAW┼üA II

DO BISKUPÓW
DO KAPŁANÓW I DIAKONÓW
DO ZAKONNIKÓW I ZAKONNIC
DO KATOLIKÓW ŚWIECKICH
ORAZ
DO WSZYSTKICH LUDZI DOBREJ WOLI

O EUCHARYSTII W ŻYCIU KOŚCIOŁA


WPROWADZENIE

1. Ko┼Ťci├│┼é ┼╝yje dzi─Öki Eucharystii [Ecclesia de Eucharistia vivit]. Ta prawda wyra┼╝a nie tylko codzienne do┼Ťwiadczenie wiary, ale zawiera w sobie istot─Ö tajemnicy Ko┼Ťcio┼éa. Na r├│┼╝ne sposoby Ko┼Ťci├│┼é do┼Ťwiadcza z rado┼Ťci─ů, ┼╝e nieustannie urzeczywistnia si─Ö obietnica: ┬źA oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, a┼╝ do sko┼äczenia ┼Ťwiata┬╗ (Mt28, 20). Dzi─Öki Naj┼Ťwi─Ötszej Eucharystii, w kt├│rej nast─Öpuje przeistoczenie chleba i wina w Cia┼éo i Krew Pana, raduje si─Ö t─ů obecno┼Ťci─ů w spos├│b szczeg├│lny. Od dnia Zes┼éania Ducha ┼Üwi─Ötego, w kt├│rym Ko┼Ťci├│┼é, Lud Nowego Przymierza, rozpocz─ů┼é swoje pielgrzymowanie ku ojczy┼║nie niebieskiej, Naj┼Ťwi─Ötszy Sakrament niejako wyznacza rytm jego dni, wype┼éniaj─ůc je ufn─ů nadziej─ů.

S┼éusznie Sob├│r Watyka┼äski II okre┼Ťli┼é, ┼╝e Ofiara eucharystyczna jest ┬ź┼║r├│d┼éem i zarazem szczytem ca┼éego ┼╝ycia chrze┼Ťcija┼äskiego┬╗.1 ┬źW Naj┼Ťwi─Ötszej Eucharystii zawiera si─Ö bowiem ca┼ée dobro duchowe Ko┼Ťcio┼éa, to znaczy sam Chrystus, nasza Pascha i Chleb ┼╝ywy, kt├│ry przez swoje o┼╝ywione przez Ducha ┼Üwi─Ötego i o┼╝ywiaj─ůce Cia┼éo daje ┼╝ycie ludziom┬╗.2 Dlatego te┼╝ Ko┼Ťci├│┼é nieustannie zwraca swe spojrzenie ku swojemu Panu, obecnemu w Sakramencie O┼étarza, w kt├│rym objawia On w pe┼éni ogrom swej mi┼éo┼Ťci.

2. W Jubileuszowym Roku 2000 dane mi by┼éo sprawowa─ç Msz─Ö ┼Ťw. w jerozolimskim Wieczerniku, tam gdzie wed┼éug tradycji zosta┼éa ona odprawiona po raz pierwszy przez samego Chrystusa. Wieczernik - miejsce ustanowienia Eucharystii. To tam Chrystus wzi─ů┼é w swoje r─Öce chleb, po┼éama┼é go i rozda┼é uczniom m├│wi─ůc: ┬źBierzcie i jedzcie, to jest bowiem Cia┼éo moje, kt├│re za was b─Ödzie wydane┬╗ (por. Mt 26, 26; ┼ük 22, 19; 1Kor 11, 24). Potem wzi─ů┼é w swe r─Öce kielich nape┼éniony winem, powiedzia┼é im: ┬źBierzcie i pijcie, to jest bowiem kielich Krwi mojej nowego i wiecznego przymierza, kt├│ra za was i za wielu b─Ödzie wylana na odpuszczenie grzech├│w┬╗ (por. Mk 14, 24; ┼ük22, 20; 1Kor 11, 25). Jestem wdzi─Öczny Panu Jezusowi, ┼╝e w pos┼éusze┼ästwie Jego zaleceniu: ┬źTo czy┼äcie na moj─ů pami─ůtk─Ö┬╗ (┼ük22, 19), dane mi by┼éo powt├│rzy─ç w tym samym miejscu s┼éowa wypowiedziane przez Niego dwa tysi─ůce lat temu.

Czy Aposto┼éowie, kt├│rzy uczestniczyli w Ostatniej Wieczerzy, byli ┼Ťwiadomi tego, co oznacza┼éy s┼éowa wypowiedziane w├│wczas przez Chrystusa? Chyba nie. Sta┼éo si─Ö to dla nich jasne dopiero po zako┼äczeniu Triduum sacrum, to jest po prze┼╝yciu wydarze┼ä, jakie mia┼éy miejsce od wieczora Wielkiego Czwartku do poranka Wielkiej Niedzieli. W te dni wpisuje si─Ö mysterium paschale; wpisuje si─Ö w nie tak┼╝e mysterium eucharisticum.

3. Ko┼Ťci├│┼é rodzi si─Ö z tajemnicy paschalnej. W┼éa┼Ťnie dlatego Eucharystia, kt├│ra w najwy┼╝szym stopniu jest sakramentem tajemnicy paschalnej, stanowi centrum ┼╝ycia eklezjalnego. Dostrzegamy to ju┼╝ w pierwszych relacjach o ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa, jakie znajdujemy w Dziejach Apostolskich: ┬źTrwali oni w nauce Aposto┼é├│w i we wsp├│lnocie, w ┼éamaniu chleba i w modlitwach┬╗ (2, 42). ┬ź┼üamanie chleba┬╗ oznacza w┼éa┼Ťnie Eucharysti─Ö. Po dw├│ch tysi─ůcach lat nadal urzeczywistniamy ten pierwotny obraz Ko┼Ťcio┼éa. Gdy to czynimy podczas sprawowania Eucharystii, mamy przed oczyma duszy misterium paschalne: to, co wydarzy┼éo si─Ö w wiecz├│r Wielkiego Czwartku, podczas Ostatniej Wieczerzy i po niej. Ustanowienie Eucharystii uprzedza┼éo bowiem w spos├│b sakramentalny wydarzenia, kt├│re wkr├│tce mia┼éy nast─ůpi─ç, pocz─ůwszy od konania w Getsemani. Widzimy zn├│w Pana Jezusa, kt├│ry wychodzi z Wieczernika, schodzi z uczniami w d├│┼é, a┼╝eby przekroczy─ç potok Cedron i wej┼Ť─ç do Ogrodu Oliwnego. W Ogrodzie tym do dnia dzisiejszego zachowa┼éy si─Ö niekt├│re bardzo stare drzewa oliwne. Mo┼╝e by┼éy nawet ┼Ťwiadkami tego, co dokona┼éo si─Ö w ich cieniu owego wieczoru, gdy Chrystus na modlitwie do┼Ťwiadcza┼é ┼Ťmiertelnej trwogi, ┬źa Jego pot by┼é jak g─Öste krople krwi, s─ůcz─ůce si─Ö na ziemi─Ö┬╗ (por. ┼ük 22, 44). Rozpoczyna┼éo si─Ö przelewanie krwi ÔÇö tej samej Krwi, kt├│r─ů nieco wcze┼Ťniej ofiarowa┼é Ko┼Ťcio┼éowi jako nap├│j zbawienia w sakramencie Eucharystii; ostatecznie zostanie wylana na Golgocie i stanie si─Ö narz─Ödziem naszego Odkupienia: ┬źChrystus, zjawiwszy si─Ö jako arcykap┼éan d├│br przysz┼éych, [...] nie przez krew koz┼é├│w i cielc├│w, lecz przez w┼éasn─ů krew wszed┼é raz na zawsze do Miejsca ┼Üwi─Ötego i osi─ůgn─ů┼é wieczne odkupienie┬╗ (Hbr 9, 11-12).

4. Godzina naszego Odkupienia. Pomimo, ┼╝e doznaje niezmiernej trwogi, Chrystus nie ucieka przed swoj─ů ┬źgodzin─ů┬╗: ┬źI c├│┼╝ mam powiedzie─ç? Ojcze, wybaw Mnie od tej godziny. Ale┼╝ w┼éa┼Ťnie dlatego przyszed┼éem na t─Ö godzin─Ö┬╗ (J 12, 27). Pragnie, a┼╝eby uczniowie Mu towarzyszyli, a jednak do┼Ťwiadcza samotno┼Ťci i opuszczenia: ┬źTak, jednej godziny nie mogli┼Ťcie czuwa─ç ze Mn─ů? Czuwajcie i m├│dlcie si─Ö, aby┼Ťcie nie ulegli pokusie┬╗ (Mt 26, 40-41). Tylko Jan pozostanie pod krzy┼╝em, tu┼╝ obok Maryi i pobo┼╝nych niewiast. Agonia w Ogr├│jcu by┼éa wprowadzeniem do wielkopi─ůtkowej agonii na krzy┼╝u. Godzina ┼Ťwi─Öta, godzina odkupienia ┼Ťwiata. Kiedy sprawujemy Eucharysti─Ö w Jerozolimie, w tym miejscu, gdzie by┼é gr├│b Chrystusa, wracamy jak gdyby w spos├│b namacalny do tej Jego ┬źgodziny┬╗ ÔÇö godziny krzy┼╝a i uwielbienia. Do tego miejsca i do tej godziny przenosi si─Ö duchowo ka┼╝dy kap┼éan, kt├│ry celebruje Msz─Ö ┼Ťw., razem ze wsp├│lnot─ů chrze┼Ťcijan, kt├│ra w niej uczestniczy.

Ukrzy┼╝owan, umar┼é i pogrzebion, zst─ůpi┼é do piekie┼é, trzeciego dnia zmartwychwsta┼é. Tym s┼éowom wyznania wiary wt├│ruj─ů s┼éowa adoracji i proklamacji: Ecce lignum crucis, in quo salus mundi pependit. Venite adoremus. Takie zaproszenie Ko┼Ťci├│┼é kieruje do wszystkich w godzinach popo┼éudniowych Wielkiego Pi─ůtku. Podejmie znowu sw├│j ┼Ťpiew podczas Wigilii Paschalnej, oznajmiaj─ůc: Surrexit Dominus de sepulcro qui pro nobis pependit in ligno. Alleluja.

5. ┬źMysterium fidei! ÔÇö Tajemnica wiary!┬╗. Kiedy kap┼éan wypowiada lub ┼Ťpiewa te s┼éowa, obecni odpowiadaj─ů: ┬źG┼éosimy ┼Ťmier─ç Twoj─ů, Panie Jezu, wyznajemy Twoje zmartwychwstanie i oczekujemy Twego przyj┼Ťcia w chwale┬╗.

W tych lub podobnych s┼éowach Ko┼Ťci├│┼é, wskazuj─ůc na Chrystusa w tajemnicy Jego m─Öki, objawia tak┼╝e swoj─ů w┼éasn─ů tajemnic─Ö: Ecclesia de Eucharistia. Je┼Ťli w dniu Pi─Ö─çdziesi─ůtnicy przez dar Ducha ┼Üwi─Ötego Ko┼Ťci├│┼é rodzi si─Ö i wychodzi na drogi ┼Ťwiata, to momentem decyduj─ůcym dla jego tworzenia si─Ö jest z pewno┼Ťci─ů ustanowienie Eucharystii w Wieczerniku. Fundamentem i ┼║r├│d┼éem Ko┼Ťcio┼éa jest ca┼ée Triduum paschale, ale niejako zawiera si─Ö ono, jest uprzedzone i ┬źskoncentrowane┬╗ na zawsze w darze Eucharystii. W tym darze Jezus Chrystus przekaza┼é Ko┼Ťcio┼éowi nieustanne uobecnianie tajemnicy paschalnej. W nim ustanowi┼é tajemnicz─ů ┬źr├│wnoczesno┼Ť─ç┬╗ mi─Ödzy tamtym Triduum i wszystkimi mijaj─ůcymi wiekami.

My┼Ťl ta rodzi w nas uczucia wielkiego i wdzi─Öcznego zdumienia. Wydarzenie paschalne i Eucharystia, kt├│ra je uobecnia przez wieki, maj─ů niezmierzon─ů ┬źpojemno┼Ť─ç┬╗. Obejmuj─ů niejako ca┼é─ů histori─Ö, ku kt├│rej skierowana jest ┼éaska Odkupienia. To zdumienie winno zawsze od┼╝ywa─ç w Ko┼Ťciele zgromadzonym na sprawowaniu Eucharystii. W spos├│b szczeg├│lny jednak winno towarzyszy─ç szafarzowi Eucharystii. To on, dzi─Öki w┼éadzy udzielonej mu w sakramencie ┼Üwi─Öce┼ä, dokonuje przeistoczenia. To on wypowiada z moc─ů Chrystusowe s┼éowa z Wieczernika: ┬źTo jest Cia┼éo moje, kt├│re za was b─Ödzie wydane... To jest Krew moja, kt├│ra za was b─Ödzie wylana...┬╗. Kap┼éan wypowiada te s┼éowa, a raczej u┼╝ycza swoich ust i swojego g┼éosu Temu, kt├│ry wypowiedzia┼é je w Wieczerniku i kt├│ry chce, a┼╝eby by┼éy wypowiadane z pokolenia na pokolenie przez wszystkich, kt├│rzy w Ko┼Ťciele uczestnicz─ů w spos├│b s┼éu┼╝ebny w Jego kap┼éa┼ästwie.

6. Pragn─Ö to eucharystyczne ┬źzdumienie┬╗ rozbudzi─ç, pisz─ůc t─Ö Encyklik─Ö jako kontynuacj─Ö dziedzictwa jubileuszowego, kt├│re chcia┼éem przekaza─ç Ko┼Ťcio┼éowi w Li┼Ťcie apostolskim Novo millennio ineunte oraz w jego maryjnym zwie┼äczeniu w Li┼Ťcie Rosarium Virginis Mariae. Kontemplacja oblicza Chrystusa ÔÇö kontemplacja wraz z Maryj─ů ÔÇö jest ┬źprogramem┬╗, kt├│ry zaproponowa┼éem Ko┼Ťcio┼éowi u pocz─ůtku trzeciego tysi─ůclecia, zach─Öcaj─ůc go, by z entuzjazmem nowej ewangelizacji wyp┼éyn─ů┼é na g┼é─Öbi─Ö na morzu dziej├│w. Kontemplowanie Chrystusa zak┼éada umiej─Ötno┼Ť─ç rozpoznawania Go, gdziekolwiek si─Ö objawia, obecny na r├│┼╝ne sposoby, ale przede wszystkim w ┼╝ywym sakramencie Jego Cia┼éa i Jego Krwi. Ko┼Ťci├│┼é ┼╝yje dzi─Öki Chrystusowi eucharystycznemu, Nim si─Ö karmi, z Niego czerpie ┼Ťwiat┼éo. Eucharystia jest tajemnic─ů wiary i jednocze┼Ťnie ┬źtajemnic─ů ┼Ťwiat┼éa┬╗.3 Za ka┼╝dym razem, gdy Ko┼Ťci├│┼é sprawuje Eucharysti─Ö, wierni mog─ů w pewien spos├│b ponownie prze┼╝ywa─ç do┼Ťwiadczenie dw├│ch uczni├│w z Emaus: ┬źOtworzy┼éy si─Ö im oczy i poznali Go┬╗ (┼ük 24, 31).

7. Od kiedy rozpocz─ů┼éem moj─ů pos┼éug─Ö Nast─Öpcy Piotra, zawsze szczeg├│ln─ů uwag─Ö po┼Ťwi─Öca┼éem Wielkiemu Czwartkowi, kt├│ry jest dniem Eucharystii i Kap┼éa┼ästwa. Na t─Ö okoliczno┼Ť─ç ka┼╝dego roku kierowa┼éem List do wszystkich kap┼éan├│w ┼Ťwiata. W tym roku, dwudziestym pi─ůtym mojego pontyfikatu, chc─Ö w spos├│b szczeg├│lny zaprosi─ç ca┼éy Ko┼Ťci├│┼é do refleksji eucharystycznej i wezwa─ç do dzi─Ökczynienia Panu za dar Eucharystii i Kap┼éa┼ästwa: ┬źDar i Tajemnic─Ö┬╗.4 Je┼╝eli og┼éaszaj─ůc Rok R├│┼╝a┼äca pragn─ů┼éem zwi─ůza─ç dwudziesty pi─ůty rok mojej pos┼éugi z kontemplacj─ů Chrystusa w szkole Maryi, to w Wielki Czwartek 2003 roku nie mog┼éem nie zatrzyma─ç si─Ö nad ┬źeucharystycznym obliczem┬╗ Chrystusa i zwr├│ci─ç uwag─Ö Ko┼Ťcio┼éa na centralne miejsce Eucharystii. Dzi─Öki niej Ko┼Ťci├│┼é ┼╝yje. Karmi si─Ö tym ┬ź┼╝ywym Chlebem┬╗. Czy mo┼╝na zatem nie odczuwa─ç potrzeby nak┼éaniania wszystkich do odnowionego prze┼╝ywania tego do┼Ťwiadczenia?

8. Gdy my┼Ťl─Ö o Eucharystii, patrz─ůc na moje ┼╝ycie kap┼éana, biskupa i Nast─Öpcy Piotra, wspominam spontanicznie wiele chwil i miejsc, w kt├│rych dane mi by┼éo j─ů sprawowa─ç. Pami─Ötam ko┼Ťci├│┼é parafialny w Niegowici, gdzie spe┼énia┼éem moj─ů pierwsz─ů pos┼éug─Ö duszpastersk─ů, kolegiat─Ö ┼Ťw. Floriana w Krakowie, katedr─Ö na Wawelu, bazylik─Ö ┼Ťw. Piotra oraz wiele bazylik i ko┼Ťcio┼é├│w w Rzymie i na ca┼éym ┼Ťwiecie. Dane mi j─ů by┼éo r├│wnie┼╝ sprawowa─ç w wielu miejscach na g├│rskich szlakach, nad jeziorami i na brzegach morskich; sprawowa┼éem j─ů na o┼étarzach zbudowanych na stadionach, na placach miast... Ta r├│┼╝norodna sceneria moich Mszy ┼Ťw. sprawia, i┼╝ do┼Ťwiadczam bardzo mocno uniwersalnego ÔÇö mo┼╝na wr─Öcz powiedzie─ç kosmicznego charakteru celebracji eucharystycznej. Tak, kosmicznego!

Nawet wtedy bowiem, gdy Eucharystia jest celebrowana na ma┼éym o┼étarzu wiejskiego ko┼Ťcio┼éa, jest ona wci─ů┼╝ poniek─ůd sprawowana na o┼étarzu ┼Ťwiata. Jednoczy niebo z ziemi─ů. Zawiera w sobie i przenika ca┼ée stworzenie. Syn Bo┼╝y sta┼é si─Ö cz┼éowiekiem, aby w najwy┼╝szym akcie uwielbienia przywr├│ci─ç ca┼ée stworzenie Temu, kt├│ry je uczyni┼é z niczego. I w ten spos├│b On ÔÇö Najwy┼╝szy i Wieczny Kap┼éan ÔÇö wchodz─ůc do odwiecznego sanktuarium przez swoj─ů krew przelan─ů na Krzy┼╝u, zwraca Stw├│rcy i Ojcu ca┼ée odkupione stworzenie. Czyni to przez pos┼éug─Ö kap┼éa┼äsk─ů Ko┼Ťcio┼éa, na chwa┼é─Ö Naj┼Ťwi─Ötszej Tr├│jcy. Doprawdy jest to mysterium fidei, dokonuj─ůce si─Ö w Eucharystii: ┼Ťwiat, kt├│ry wyszed┼é z r─ůk Boga Stw├│rcy, wraca do Niego odkupiony przez Chrystusa.

9. Eucharystia, poj─Öta jako zbawcza obecno┼Ť─ç Jezusa we wsp├│lnocie wiernych i jako jej pokarm duchowy, jest czym┼Ť najcenniejszym, co Ko┼Ťci├│┼é posiada na drogach historii. Tym t┼éumaczy si─Ö wielka troska, jak─ů Ko┼Ťci├│┼é zawsze otacza┼é tajemnic─Ö Eucharystii, pieczo┼éowito┼Ť─ç, jak─ů dostrzegamy w autorytatywnych orzeczeniach Sobor├│w i Papie┼╝y. Jak nie podziwia─ç wyk┼éadni doktrynalnej dekret├│w o Naj┼Ťwi─Ötszej Eucharystii, albo o Naj┼Ťwi─Ötszej Ofierze Mszy ┼Ťw., promulgowanych przez Sob├│r Trydencki? Dokumenty te przez kolejne wieki kszta┼étowa┼éy zar├│wno teologi─Ö, jak i katechez─Ö, i do dzisiaj s─ů dogmatycznym punktem odniesienia w nieustannym procesie odnowy i duchowego wzrastania Ludu Bo┼╝ego w wierze i mi┼éo┼Ťci do Eucharystii. Bior─ůc pod uwag─Ö czasy nam bli┼╝sze, trzeba wymieni─ç trzy Encykliki: Encyklik─Ö Mirae Caritatis Leona XIII (28 maja 1902),5 Encyklik─Ö Mediator Dei Piusa XII (20 listopada 1947)6 oraz Encyklik─Ö Mysterium fidei Paw┼éa VI (3 wrze┼Ťnia 1965).7

Cho─ç Sob├│r Watyka┼äski II nie opublikowa┼é oddzielnego dokumentu po┼Ťwi─Öconego tajemnicy Eucharystii, to jednak w swoich licznych dokumentach, a szczeg├│lnie w Konstytucji dogmatycznej o Ko┼Ťciele Lumen gentium oraz w Konstytucji o liturgii ┼Ťwi─Ötej Sacrosanctum Concilium wskazuje na jej r├│┼╝norakie aspekty.

Ja sam, w pierwszych latach mojej pos┼éugi apostolskiej na Katedrze Piotrowej, mia┼éem okazj─Ö, by w Li┼Ťcie apostolskim Dominicae Cenae (24 lutego 1980)8 rozwa┼╝y─ç niekt├│re aspekty tajemnicy Eucharystii i jej wp┼éywu na ┼╝ycie tych, kt├│rzy j─ů sprawuj─ů. Dzisiaj podejmuj─Ö na nowo poruszony wcze┼Ťniej temat z sercem jeszcze bardziej wype┼énionym wzruszeniem i wdzi─Öczno┼Ťci─ů, wt├│ruj─ůc niejako s┼éowom Psalmisty: ┬źC├│┼╝ oddam Panu za wszystko, co mi wy┼Ťwiadczy┼é? Podnios─Ö kielich zbawienia i wezw─Ö imienia Pa┼äskiego┬╗ (Ps116[115], 12-13).

10. Zaanga┼╝owanie Magisterium Ko┼Ťcio┼éa w dzie┼éo g┼éoszenia zaowocowa┼éo duchowym wzrostem wsp├│lnoty chrze┼Ťcija┼äskiej. Niew─ůtpliwie reforma liturgiczna Soboru w znacznym stopniu przyczyni┼éa si─Ö do bardziej ┼Ťwiadomego, czynnego i owocniejszego uczestnictwa wiernych w Naj┼Ťwi─Ötszej Ofierze o┼étarza. Ponadto, w wielu miejscach adoracja Naj┼Ťwi─Ötszego Sakramentu znajduje swoj─ů w┼éa┼Ťciw─ů rol─Ö w ┼╝yciu codziennym i staje si─Ö niewyczerpanym ┼║r├│d┼éem ┼Ťwi─Öto┼Ťci. Pobo┼╝ne uczestnictwo wiernych w procesji eucharystycznej w uroczysto┼Ť─ç Cia┼éa i Krwi Pa┼äskiej jest ┼éask─ů od Pana, kt├│ra co roku nape┼énia rado┼Ťci─ů wszystkich bior─ůcych w niej udzia┼é. Mo┼╝na by dalej wymienia─ç inne pozytywne przyk┼éady wiary i mi┼éo┼Ťci do Eucharystii.

Niestety, obok tych blask├│w nie brakuje te┼╝ i cieni. Istniej─ů bowiem miejsca, w kt├│rych zauwa┼╝a si─Ö prawie ca┼ékowity zanik praktyki adoracji eucharystycznej. Do tego dochodz─ů te┼╝ tu i ├│wdzie, w r├│┼╝nych ┼Ťrodowiskach ko┼Ťcielnych, nadu┼╝ycia powoduj─ůce zaciemnianie prawid┼éowej wiary i nauczania katolickiego odno┼Ťnie do tego przedziwnego Sakramentu. Czasami spotyka si─Ö bardzo ograniczone rozumienie tajemnicy Eucharystii. Ogo┼éocona z jej wymiaru ofiarniczego, jest prze┼╝ywana w spos├│b nie wykraczaj─ůcy poza sens i znaczenie zwyk┼éego braterskiego spotkania. Poza tym niekiedy bywa zapoznana potrzeba pos┼éugi kap┼éa┼äskiej, opieraj─ůcej si─Ö na sukcesji apostolskiej, a sakramentalno┼Ť─ç Eucharystii zostaje zredukowana jedynie do skuteczno┼Ťci jej g┼éoszenia. St─ůd te┼╝, tu i ├│wdzie, pojawiaj─ů si─Ö inicjatywy ekumeniczne, kt├│re, cho─ç nie pozbawione dobrych intencji, stosuj─ů praktyki eucharystyczne niezgodne z dyscyplin─ů, w jakiej Ko┼Ťci├│┼é wyra┼╝a swoj─ů wiar─Ö. Jak wi─Öc w obliczu takich fakt├│w nie wyrazi─ç g┼é─Öbokiego b├│lu? Eucharystia jest zbyt wielkim darem, a┼╝eby mo┼╝na by┼éo tolerowa─ç dwuznaczno┼Ťci i umniejszenia.

Ufam, ┼╝e ta Encyklika przyczyni si─Ö w skuteczny spos├│b do rozproszenia cieni w─ůtpliwo┼Ťci doktrynalnych i zaniechania niedopuszczalnych praktyk, tak aby Eucharystia nadal ja┼Ťnia┼éa pe┼énym blaskiem ca┼éej swojej tajemnicy.

 

Rodział I

TAJEMNICA WIARY

11. ┬źPan Jezus tej nocy, kt├│rej zosta┼é wydany┬╗ (1Kor 11, 23), ustanowi┼é Ofiar─Ö eucharystyczn─ů swojego Cia┼éa i swojej Krwi. S┼éowa aposto┼éa Paw┼éa przypominaj─ů nam dramatyczne okoliczno┼Ťci, w jakich narodzi┼éa si─Ö Eucharystia. Zawiera ona niezatarty zapis m─Öki i ┼Ťmierci Pana. Nie jest tylko przywo┼éaniem tego wydarzenia, lecz jego sakramentalnym uobecnieniem. Jest ofiar─ů Krzy┼╝a, kt├│ra trwa przez wieki.9 Prawd─Ö t─Ö dobrze wyra┼╝aj─ů s┼éowa, jakimi w rycie ┼éaci┼äskim lud odpowiada na wypowiadan─ů przez kap┼éana aklamacj─Ö: ┬źOto wielka tajemnica wiary┬╗ ÔÇö ┬źG┼éosimy ┼Ťmier─ç Twoj─ů, Panie Jezu!┬╗.

Ko┼Ťci├│┼é otrzyma┼é Eucharysti─Ö od Chrystusa, swojego Pana, nie jako jeden z wielu cennych dar├│w, ale jako dar najwi─Ökszy, poniewa┼╝ jest to dar z samego siebie, z w┼éasnej osoby w jej ┼Ťwi─Ötym cz┼éowiecze┼ästwie, jak te┼╝ dar Jego dzie┼éa zbawienia. Nie pozostaje ono ograniczone do przesz┼éo┼Ťci, skoro ┬źto, kim Chrystus jest, to, co uczyni┼é i co wycierpia┼é dla wszystkich ludzi, uczestniczy w wieczno┼Ťci Bo┼╝ej, przekracza wszelkie czasy i jest w nich stale obecne...┬╗.10

Gdy Ko┼Ťci├│┼é sprawuje Eucharysti─Ö, pami─ůtk─Ö ┼Ťmierci i zmartwychwstania swojego Pana, to centralne wydarzenie zbawienia staje si─Ö rzeczywi┼Ťcie obecne i ┬źdokonuje si─Ö dzie┼éo naszego Odkupienia┬╗.11 Ofiara ta ma do tego stopnia decyduj─ůce znaczenie dla zbawienia rodzaju ludzkiego, ┼╝e Jezus z┼éo┼╝y┼é j─ů i wr├│ci┼é do Ojca, dopiero wtedy, gdy zostawi┼é nam ┼Ťrodek umo┼╝liwiaj─ůcy uczestnictwo w niej, tak jakby┼Ťmy byli w niej obecni. W ten spos├│b ka┼╝dy wierny mo┼╝e w niej uczestniczy─ç i korzysta─ç z jej niewyczerpanych owoc├│w. Oto wiara, kt├│r─ů przez wieki ┼╝y┼éy ca┼ée pokolenia chrze┼Ťcijan. T─Ö wiar─Ö Magisterium Ko┼Ťcio┼éa nieustannie potwierdza┼éo z radosn─ů wdzi─Öczno┼Ťci─ů za nieoceniony dar.12 Pragn─Ö raz jeszcze przypomnie─ç t─Ö prawd─Ö, drodzy Bracia i Siostry, adoruj─ůc razem z wami t─Ö tajemnic─Ö: tajemnic─Ö wielk─ů, tajemnic─Ö mi┼éosierdzia. C├│┼╝ wi─Ökszego Jezus m├│g┼é uczyni─ç dla nas? Prawdziwie, w Eucharystii objawia nam mi┼éo┼Ť─ç, kt├│ra posuwa si─Ö ┬źa┼╝ do ko┼äca┬╗ (por. J13,1) ÔÇö mi┼éo┼Ť─ç, kt├│ra nie zna miary.

12. Ten wymiar powszechnej mi┼éo┼Ťci, zawarty w sakramencie Eucharystii, znajduje sw├│j fundament w s┼éowach samego Zbawiciela. Ustanawiaj─ůc Eucharysti─Ö, nie ograniczy┼é si─Ö On jedynie do powiedzenia: ┬źTo jest Cia┼éo moje┬╗, ┬źto jest Krew moja┬╗, lecz doda┼é: ┬źkt├│re za was b─Ödzie wydane..., kt├│ra za was b─Ödzie wylana┬╗ (Mt 26, 26.28; ┼ük 22, 19-20). Nie potwierdzi┼é jedynie, ┼╝e to, co im dawa┼é do jedzenia i do picia, by┼éo Jego Cia┼éem i Jego Krwi─ů, lecz jasno wyrazi┼é, ┼╝e ma to warto┼Ť─ç ofiarnicz─ů, czyni─ůc obecn─ů w spos├│b sakramentalny swoj─ů ofiar─Ö, kt├│ra nied┼éugo potem mia┼éa dokona─ç si─Ö na krzy┼╝u dla zbawienia wszystkich. ┬źMsza ┼Ťwi─Öta jest r├│wnocze┼Ťnie i nierozdzielnie pami─ůtk─ů ofiarn─ů, w kt├│rej przed┼éu┼╝a si─Ö ofiara Krzy┼╝a, i ┼Ťwi─Öt─ů uczt─ů komunii w Ciele i Krwi Pana┬╗.13

Ko┼Ťci├│┼é ┼╝yje nieustannie odkupie┼äcz─ů ofiar─ů i zbli┼╝a si─Ö do niej nie tylko przez pe┼éne wiary wspomnienie, ale te┼╝ poprzez aktualne uczestnictwo, poniewa┼╝ ofiara ta wci─ů┼╝ si─Ö uobecnia, trwaj─ůc sakramentalnie w ka┼╝dej wsp├│lnocie, kt├│ra j─ů sprawuje przez r─Öce konsekrowanego szafarza. W ten spos├│b Eucharystia umo┼╝liwia ludziom wsp├│┼éczesnym dost─ůpienie pojednania, kt├│re Chrystus uzyska┼é raz na zawsze dla ludzko┼Ťci wszystkich czas├│w. W rzeczywisto┼Ťci: ┬źOfiara Chrystusa i ofiara eucharystyczna s─ů jedn─ů ofiar─ů┬╗.14 Naucza┼é o tym wyra┼║nie ju┼╝ ┼Ťw. Jan Chryzostom: ┬źOfiarujemy wci─ů┼╝ tego samego Baranka, nie jednego dzi┼Ť, a innego jutro, ale zawsze tego samego. Z tej racji i ofiara jest zawsze ta sama. (...) R├│wnie┼╝ teraz ofiarujemy t─Ö ┼╝ertw─Ö, kt├│ra w├│wczas by┼éa ofiarowana i kt├│ra nigdy si─Ö nie wyczerpie┬╗.15

Msza ┼Ťw. uobecnia ofiar─Ö Krzy┼╝a, nie powi─Öksza jej, niczego jej nie dodaje ani jej nie mno┼╝y.16 To, co si─Ö powtarza, to sprawowanie memoriale, ┬źukazanie pami─ůtki┬╗ (memorialis demonstratio),17 przez co jedyna i ostateczna odkupie┼äcza ofiara Chrystusa zawsze uobecnia si─Ö w czasie. Natura ofiarnicza tajemnicy Eucharystii nie mo┼╝e by─ç zatem pojmowana jako co┼Ť oddzielnego, niezwi─ůzanego z krzy┼╝em lub te┼╝ odnosz─ůcego si─Ö jedynie po┼Ťrednio do ofiary na Kalwarii.

13. Eucharystia przez sw├│j ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek z ofiar─ů na Golgocie jest ofiar─ů w pe┼énym sensie, a nie tylko w sensie og├│lnym, jakby jedynie chodzi┼éo o zwyk┼ée darowanie si─Ö Chrystusa jako pokarm duchowy dla wiernych, bowiem dar Jego mi┼éo┼Ťci i Jego pos┼éusze┼ästwa a┼╝ do ostatniego tchnienia (por. J 10, 17-18) jest przede wszystkim darem dla Jego Ojca. Oczywi┼Ťcie jest tak┼╝e darem dla nas, co wi─Öcej, dla ca┼éej ludzko┼Ťci (por. Mt 26, 28; Mk 14, 24; ┼ük 22, 20; J 10, 15), ale g┼é├│wnie jest darem dla Ojca: jest to tajemnica ┬źofiary, kt├│r─ů Ojciec przyj─ů┼é, odwzajemniaj─ůc bezgraniczne oddanie swego Syna, kiedy Ten sta┼é si─Ö pos┼éuszny a┼╝ do ┼Ťmierci (por. Flp2,8), swoim Ojcowskim oddaniem ÔÇö a by┼é to dar nowego ┼╗ycia nie┼Ťmiertelnego w zmartwychwstaniu┬╗.18

Przekazuj─ůc Ko┼Ťcio┼éowi swoj─ů ofiar─Ö, Chrystus pragn─ů┼é r├│wnie┼╝ przyj─ů─ç za swoj─ů duchow─ů ofiar─Ö Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry jest wezwany, aby sk┼éadaj─ůc ofiar─Ö Chrystusa, ofiarowywa┼é tak┼╝e samego siebie. Naucza nas o tym, w odniesieniu do wszystkich wiernych, Sob├│r Watyka┼äski II: ┬źUczestnicz─ůc w Ofierze eucharystycznej, w ┼║r├│dle i zarazem szczycie ca┼éego ┼╝ycia chrze┼Ťcija┼äskiego, sk┼éadaj─ů Bogu Bosk─ů ┼╗ertw─Ö ofiarn─ů, a wraz z Ni─ů samych siebie┬╗.19

14. Pascha Chrystusa zawiera w sobie opr├│cz m─Öki i ┼Ťmierci tak┼╝e Jego zmartwychwstanie. Przypomina o tym aklamacja ludu po przeistoczeniu: Wyznajemy Twoje zmartwychwstanie. Rzeczywi┼Ťcie, Ofiara eucharystyczna uobecnia nie tylko tajemnic─Ö m─Öki i ┼Ťmierci Zbawiciela, lecz tak┼╝e tajemnic─Ö zmartwychwstania, w kt├│rej ofiara znajduje swoje wype┼énienie. Jako ┼╝ywy i zmartwychwsta┼éy, Chrystus mo┼╝e uczyni─ç siebie w Eucharystii ┬źchlebem ┼╝ycia┬╗ (J 6, 35.48), ┬źchlebem ┼╝ywym┬╗ (J 6, 51). ┼Üw. Ambro┼╝y przypomina┼é o tym neofitom, odnosz─ůc wydarzenie zmartwychwstania do ich ┼╝ycia: ┬źJe┼Ťli dzisiaj Chrystus jest tw├│j, zmartwychwstaje dla ciebie ka┼╝dego dnia┬╗.20 ┼Üw. Cyryl Aleksandryjski podkre┼Ťla┼é natomiast, ┼╝e uczestnictwo w ┼Ťwi─Ötych Tajemnicach ┬źjest prawdziwym wyznaniem i pami─ůtk─ů ┼Ťmierci Pana i Jego powrotu do ┼╝ycia dla nas i dla naszego po┼╝ytku┬╗.21

15. Sakramentalne uobecnienie we Mszy ┼Ťw. ofiary Chrystusa, uwie┼äczonej Jego zmartwychwstaniem, zak┼éada specyficzn─ů obecno┼Ť─ç, o kt├│rej ÔÇö cytuj─ůc s┼éowa Paw┼éa VI ÔÇö ┬źm├│wi si─Ö jako o ÔÇ×rzeczywistejÔÇŁ nie w sensie wy┼é─ůczno┼Ťci, tak jakby inne nie by┼éy ÔÇ×rzeczywisteÔÇŁ, ale przez antonomazj─Ö, poniewa┼╝ jest substancjalna, a w jej mocy Chrystus, B├│g-Cz┼éowiek ca┼éy staje si─Ö obecny┬╗.22 Jest tu po raz kolejny przypomniane wci─ů┼╝ aktualne nauczanie Soboru Trydenckiego: ┬źPrzez konsekracj─Ö chleba i wina dokonywa si─Ö przemiana ca┼éej substancji chleba w substancj─Ö Cia┼éa Chrystusa, Pana naszego, i ca┼éej substancji wina w substancj─Ö Jego Krwi. T─Ö przemian─Ö trafnie i w┼éa┼Ťciwie nazwa┼é ┼Ťwi─Öty i katolicki Ko┼Ťci├│┼é przeistoczeniem┬╗.23 Rzeczywi┼Ťcie, Eucharystia jest mysterium fidei, tajemnic─ů, kt├│ra przerasta nasze my┼Ťli i mo┼╝e by─ç przyj─Öta tylko w wierze, jak cz─Östo przypominaj─ů katechezy patrystyczne o tym Boskim Sakramencie. ┬źNie dostrzegaj ÔÇö zach─Öca ┼Ťw. Cyryl Jerozolimski ÔÇö w chlebie i winie prostych i naturalnych element├│w, poniewa┼╝ Pan sam wyra┼║nie powiedzia┼é, ┼╝e s─ů Jego Cia┼éem i Jego Krwi─ů: potwierdza to wiara, chocia┼╝ zmys┼éy sugeruj─ů ci co┼Ť innego┬╗.24

Adoro te devote, latens Deitas, wci─ů┼╝ ┼Ťpiewamy za Doktorem Anielskim. Wobec tej tajemnicy mi┼éo┼Ťci rozum ludzki do┼Ťwiadcza ca┼éej swojej ograniczono┼Ťci. Zrozumia┼ée jest, dlaczego przez wieki ta prawda inspirowa┼éa teologi─Ö do mozolnych wysi┼ék├│w zmierzaj─ůcych ku jej zrozumieniu.

S─ů to wysi┼éki zas┼éuguj─ůce na uznanie, tym bardziej u┼╝yteczne i wnikliwe, im bardziej zdolne do ┼é─ůczenia krytycznej my┼Ťli z ┬źprze┼╝yciem wiary┬╗ Ko┼Ťcio┼éa, ujmowanej szczeg├│lnie jako ┬źniezawodny charyzmat prawdy┬╗ Magisterium Ko┼Ťcio┼éa oraz jako ┬źg┼é─Öbokie pojmowanie rzeczywisto┼Ťci duchowych┬╗, kt├│re dost─Öpne jest g┼é├│wnie ┼Ťwi─Ötym.25 Trzeba przypomnie─ç tak┼╝e wskazanie Paw┼éa VI: ┬źKa┼╝de t┼éumaczenie teologiczne, kt├│re w jaki┼Ť spos├│b chcia┼éoby przenikn─ů─ç t─Ö tajemnic─Ö, aby by┼éo w zgodzie z wiar─ů katolick─ů, musi przyj─ů─ç, ┼╝e po przeistoczeniu, w obiektywnej rzeczywisto┼Ťci, niezale┼╝nie od naszego ducha, chleb i wino przesta┼éy istnie─ç tak, ┼╝e od tego momentu sta┼éy si─Ö czcigodnym Cia┼éem i Krwi─ů Pana Jezusa, kt├│re rzeczywi┼Ťcie mamy przed sob─ů pod sakramentalnymi postaciami chleba i wina┬╗.26

16. Zbawcza skuteczno┼Ť─ç ofiary urzeczywistnia si─Ö w pe┼éni, kiedy w Komunii przyjmujemy Cia┼éo i Krew Pana. Ofiara eucharystyczna sama z siebie jest skierowana ku wewn─Ötrznemu zjednoczeniu nas, wierz─ůcych, z Chrystusem przez Komuni─Ö: otrzymujemy Tego, kt├│ry ofiarowa┼é si─Ö za nas, otrzymujemy Jego Cia┼éo, kt├│re z┼éo┼╝y┼é za nas na Krzy┼╝u, oraz Jego Krew, kt├│r─ů przela┼é ┬źza wielu (...) na odpuszczenie grzech├│w┬╗ (Mt 26, 28). Pami─Ötamy Jego s┼éowa: ┬źJak Mnie pos┼éa┼é ┼╝yj─ůcy Ojciec, a Ja ┼╝yj─Ö przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spo┼╝ywa, b─Ödzie ┼╝y┼é przeze Mnie┬╗ (J6, 57). Sam Jezus zapewnia, ┼╝e owo zjednoczenie, zwi─ůzane przez Niego przez analogi─Ö ze zjednoczeniem, jakie ma miejsce w ┼╝yciu trynitarnym, naprawd─Ö si─Ö realizuje. Eucharystia to prawdziwa uczta, na kt├│rej Chrystus ofiaruje siebie jako pokarm. Kiedy Jezus zapowiada to po raz pierwszy, Jego s┼éuchacze s─ů zaskoczeni i zdezorientowani, co zmusza Mistrza do podkre┼Ťlenia obiektywnej prawdy zawartej w Jego s┼éowach: ┬źZaprawd─Ö, zaprawd─Ö, powiadam wam: Je┼╝eli nie b─Ödziecie jedli Cia┼éa Syna Cz┼éowieczego ani pili Krwi Jego, nie b─Ödziecie mieli ┼╝ycia w sobie┬╗ (J 6, 53). Nie chodzi tu pokarm w sensie metaforycznym: ┬źCia┼éo moje jest prawdziwym pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem┬╗ (J 6, 55).

17. Gdy w Komunii ┼Ťw. przyjmujemy Cia┼éo i Krew Chrystusa, przekazuje On nam tak┼╝e swego Ducha. ┼Üw. Efrem pisze: ┬źNazwa┼é chleb swoim ┼╝yj─ůcym Cia┼éem, nape┼éni┼é go sob─ů samym i swoim Duchem. (...) A kto go z wiar─ů spo┼╝ywa, spo┼╝ywa Ogie┼ä i Ducha. (...) Bierzcie i jedzcie z tego wszyscy, spo┼╝ywajcie z tym Ducha ┼Üwi─Ötego. Prawdziwie bowiem to jest moje Cia┼éo, i kto je spo┼╝ywa, b─Ödzie ┼╝y┼é na wieki┬╗.27 Ko┼Ťci├│┼é prosi o ten Boski Dar, ┼║r├│d┼éo ka┼╝dego innego daru, w epiklezie eucharystycznej. Czytamy, na przyk┼éad, w Boskiej liturgii ┼Ťw. Jana Chryzostoma: ┬źCiebie wzywamy, Ciebie prosimy i b┼éagamy: ze┼Ťlij swojego Ducha ┼Üwi─Ötego na nas i na te dary [...], aby sta┼éy si─Ö dla tych, kt├│rzy w nich uczestniczy─ç b─Öd─ů, oczyszczeniem duszy, odpuszczeniem grzech├│w, komuni─ů z Duchem ┼Üwi─Ötym┬╗.28 A w Mszale Rzymskim celebrans modli si─Ö: ┬źSpraw, aby┼Ťmy posileni Cia┼éem i Krwi─ů Twojego Syna i nape┼énieni Duchem ┼Üwi─Ötym, stali si─Ö jednym cia┼éem i jedn─ů dusz─ů w Chrystusie┬╗.29 W ten spos├│b, przez dar swojego Cia┼éa i swojej Krwi, Chrystus pomna┼╝a w nas dar swojego Ducha, wylanego ju┼╝ w Chrzcie ┼Ťw. i udzielonego jako ┬źpiecz─Ö─ç┬╗ w sakramencie Bierzmowania.

18. Aklamacja, jak─ů lud wypowiada po konsekracji, celowo ko┼äczy si─Ö s┼éowami wskazuj─ůcymi na wymiar eschatologiczny Ofiary eucharystycznej (por. 1Kor 11, 26): ┬źoczekujemy Twego przyj┼Ťcia w chwale┬╗. Eucharystia kieruje do ostatecznego celu, jest przedsmakiem pe┼éni rado┼Ťci obiecanej przez Chrystusa (por. J 15, 11); w pewnym sensie jest antycypacj─ů Raju ÔÇö w niej ┬źotrzymujemy zadatek przysz┼éej chwa┼éy┬╗.30 W Eucharystii wszystko wyra┼╝a pe┼éne nadziei oczekiwanie ┬źprzyj┼Ťcia naszego Zbawiciela Jezusa Chrystusa┬╗.31 Kto si─Ö karmi Chrystusem w Eucharystii, nie potrzebuje wyczekiwa─ç za┼Ťwiat├│w, ┼╝eby otrzyma─ç ┼╝ycie wieczne: posiada je ju┼╝ na ziemi, jako przedsmak przysz┼éej pe┼éni, kt├│ra obejmie cz┼éowieka do ko┼äca. W Eucharystii otrzymujemy tak┼╝e gwarancj─Ö zmartwychwstania cia┼é, kt├│re nast─ůpi na ko┼äcu ┼Ťwiata: ┬źKto spo┼╝ywa moje Cia┼éo i pije moj─ů Krew, ma ┼╝ycie wieczne, a Ja go wskrzesz─Ö w dniu ostatecznym┬╗ (J 6, 54). Ta gwarancja przysz┼éego zmartwychwstania wyp┼éywa z faktu, ┼╝e Cia┼éo Syna Bo┼╝ego, pozostawione jako pokarm, jest chwalebnym Cia┼éem Zmartwychwsta┼éego. W Eucharystii ÔÇö ┼╝eby tak powiedzie─ç ÔÇö staje si─Ö dost─Öpna ┬źtajemnica┬╗ zmartwychwstania. Dlatego te┼╝ s┼éusznie ┼Ťw. Ignacy Antioche┼äski okre┼Ťla┼é Chleb eucharystyczny jako ┬źlekarstwo nie┼Ťmiertelno┼Ťci, antidotum na ┼Ťmier─ç┬╗.32

19. Ukierunkowanie eschatologiczne Eucharystii wyra┼╝a i wzmacnia komuni─Ö z Ko┼Ťcio┼éem zbawionych w niebie. Nie przypadkiem anafory liturgii wschodniej i ┼éaci┼äskie modlitwy eucharystyczne przypominaj─ů z czci─ů Maryj─Ö, zawsze Dziewic─Ö, Matk─Ö naszego Pana i Boga Jezusa Chrystusa, Anio┼é├│w, ┼Ťwi─Ötych Aposto┼é├│w, M─Öczennik├│w i wszystkich ┼Üwi─Ötych. Ten wymiar Eucharystii zas┼éuguje na podkre┼Ťlenie: gdy sprawujemy ofiar─Ö Baranka, uczestniczymy w liturgii niebia┼äskiej i jednoczymy si─Ö z niezliczonym t┼éumem, kt├│ry wo┼éa: ┬źZbawienie w Bogu naszym, Zasiadaj─ůcym na tronie i w Baranku┬╗ (Ap 7, 10). Zaiste, Eucharystia jest bram─ů nieba, kt├│ra otwiera si─Ö na ziemi. Jest promieniem chwa┼éy niebieskiego Jeruzalem, kt├│ry przenika cienie naszej historii i rzuca ┼Ťwiat┼éo na drogi naszego ┼╝ycia.

20. Znacz─ůc─ů konsekwencj─ů tego wpisanego w Eucharysti─Ö ukierunkowania ku eschatologii jest r├│wnie┼╝ fakt, i┼╝ w naszej dziejowej w─Ödr├│wce daje ona impuls i zasiewa ┼╝ywe ziarno nadziei w nasze codzienne zadania i obowi─ůzki. To, ┼╝e chrze┼Ťcija┼äska koncepcja prowadzi nas ku ┬źnowemu niebu┬╗ i ┬źnowej ziemi┬╗ (por. Ap 21, 1), nie os┼éabia naszego poczucia odpowiedzialno┼Ťci za t─Ö doczesn─ů ziemi─Ö,33 raczej je rozbudza. Pragn─Ö z ca┼é─ů moc─ů przypomnie─ç to na pocz─ůtku nowego tysi─ůclecia, a┼╝eby chrze┼Ťcijanie czuli si─Ö bardziej ni┼╝ kiedykolwiek wezwani, aby nie zaniedbywa─ç obowi─ůzk├│w przynale┼╝nych mieszka┼äcom tej ziemi. Ich zadaniem jest przyczynia─ç si─Ö, kieruj─ůc si─Ö ┼Ťwiat┼éem Ewangelii, do budowania ┼Ťwiata na miar─Ö cz┼éowieka i odpowiadaj─ůcego we wszystkim zamys┼éowi Boga.

Jest wiele problem├│w, kt├│re zaciemniaj─ů horyzont naszych czas├│w. Wystarczy wspomnie─ç piln─ů potrzeb─Ö pracy na rzecz pokoju, trosk─Ö o budowanie w stosunkach mi─Ödzynarodowych trwa┼éych fundament├│w sprawiedliwo┼Ťci i solidarno┼Ťci, obron─Ö ┼╝ycia ludzkiego od pocz─Öcia a┼╝ do jego naturalnego ko┼äca. A co powiedzie─ç o tysi─ůcach sprzeczno┼Ťci ┬źzglobalizowanego┬╗ ┼Ťwiata, w kt├│rym najs┼éabszym, najmniejszym i najubo┼╝szym mo┼╝e si─Ö wydawa─ç, ┼╝e niewiele maj─ů powod├│w do nadziei? W takim w┼éa┼Ťnie ┼Ťwiecie powinna rozb┼éysn─ů─ç chrze┼Ťcija┼äska nadzieja! R├│wnie┼╝ po to Pan chcia┼é pozosta─ç z nami w Eucharystii, wpisuj─ůc w swoj─ů ofiarn─ů i bratersk─ů obecno┼Ť─ç obietnic─Ö ludzko┼Ťci odnowionej Jego mi┼éo┼Ťci─ů. Znacz─ůcy jest fakt, ┼╝e Ewangelia wed┼éug ┼Ťw. Jana, w tym miejscu, gdzie Synoptycy opisuj─ů ustanowienie Eucharystii, proponuje, ukazuj─ůc jednocze┼Ťnie jej g┼é─Öboki charakter, relacj─Ö o ┬źumywaniu n├│g┬╗, w kt├│rej Chrystus czyni siebie nauczycielem komunii i s┼éu┼╝by (por. J 13, 1-20). R├│wnie┼╝ aposto┼é Pawe┼é, uznaje za ┬źniegodne┬╗ wsp├│lnoty chrze┼Ťcija┼äskiej uczestnictwo w Wieczerzy Pa┼äskiej, je┼Ťli jest ona sprawowana w sytuacji podzia┼éu i oboj─Ötno┼Ťci wobec ubogich (por. 1Kor 11, 17-22.27-34).34

G┼éoszenie ┼Ťmierci Pana ┬źa┼╝ nadejdzie┬╗ (1Kor 11, 26) zak┼éada, i┼╝ wszyscy uczestnicz─ůcy w Eucharystii podejm─ů zadanie przemiany ┼╝ycia, aby w pewnym sensie sta┼éo si─Ö ono ca┼ée ┬źeucharystyczne┬╗. W┼éa┼Ťnie ten owoc polepszania egzystencji i zaanga┼╝owanie na rzecz przemiany ┼Ťwiata zgodnie z Ewangeli─ů, wyra┼╝aj─ů aspekt eschatologiczny Ofiary eucharystycznej i ca┼éego ┼╝ycia chrze┼Ťcija┼äskiego: ┬źPrzyjd┼║, Panie Jezu!┬╗ (Ap 22, 20).

 

Rozdział II

EUCHARYSTIA BUDUJE KOŚCIÓŁ

21. Sob├│r Watyka┼äski II przypomnia┼é, ┼╝e Ofiara eucharystyczna tkwi w centrum procesu wzrastania Ko┼Ťcio┼éa. Stwierdziwszy bowiem, ┼╝e ┬źKo┼Ťci├│┼é, czyli kr├│lestwo Chrystusa ju┼╝ teraz obecne w misterium, z mocy Boga ro┼Ťnie w spos├│b widzialny w ┼Ťwiecie┬╗,35 i chc─ůc niejako odpowiedzie─ç na pytanie: ┬źW jaki spos├│b wzrasta?┬╗, dodaje: ┬źIlekro─ç sprawowana jest na o┼étarzu ofiara krzy┼╝a, w kt├│rej ÔÇ×Chrystus zosta┼é z┼éo┼╝ony w ofierze jako nasza PaschaÔÇŁ (1Kor 5, 7), dokonuje si─Ö dzie┼éo naszego Odkupienia. Jednocze┼Ťnie w sakramencie Chleba eucharystycznego przedstawiana jest i dokonuje si─Ö jedno┼Ť─ç wiernych, kt├│rzy stanowi─ů jedno cia┼éo w Chrystusie (por. 1Kor 10, 17)┬╗.36

Istnieje zwi─ůzek przyczynowy pomi─Ödzy Eucharysti─ů a samym pocz─ůtkiem Ko┼Ťcio┼éa. Ewangeli┼Ťci precyzuj─ů, i┼╝ na Ostatniej Wieczerzy wok├│┼é Jezusa zgromadzi┼éo si─Ö dwunastu Aposto┼é├│w (por. Mt 26, 26; Mk 14, 17; ┼ük 22, 14). Jest to szczeg├│┼é o du┼╝ym znaczeniu, poniewa┼╝ Aposto┼éowie ┬źstali si─Ö zal─ů┼╝kami nowego Izraela, a r├│wnocze┼Ťnie pocz─ůtkiem ┼Ťwi─Ötej hierarchii┬╗.37 Ofiaruj─ůc im jako pokarm swoje Cia┼éo i swoj─ů Krew, Chrystus wprowadzi┼é ich w tajemniczy spos├│b w Ofiar─Ö, w kt├│rej wkr├│tce na Kalwarii mia┼é z┼éo┼╝y─ç samego siebie. Analogicznie, jak Przymierze na Synaju, przypiecz─Ötowane ofiar─ů i pokropieniem krwi─ů,38 podobnie gesty i s┼éowa Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy k┼éad┼éy fundamenty nowej wsp├│lnoty mesja┼äskiej, Ludu Nowego Przymierza.

Aposto┼éowie przyjmuj─ůc w Wieczerniku zaproszenie Jezusa: ┬źBierzcie i jedzcie... Bierzcie i pijcie z niego wszyscy...┬╗ (Mt 26, 26-27), weszli z Nim po raz pierwszy w Komuni─Ö sakramentaln─ů. Od tej chwili a┼╝ do ko┼äca czas├│w Ko┼Ťci├│┼é buduje si─Ö przez t─Ö Komuni─Ö sakramentaln─ů z Synem Bo┼╝ym, kt├│ry si─Ö za nas wyda┼é: ┬źTo czy┼äcie na moj─ů pami─ůtk─Ö... Czy┼äcie to, ile razy pi─ç b─Ödziecie, na moj─ů pami─ůtk─Ö┬╗ (1Kor 11, 24-25; por. ┼ük22, 19).

22. W┼é─ůczenie w Chrystusa, jakie dokonuje si─Ö w Chrzcie ┼Ťw., odnawia si─Ö i nieustannie umacnia przez uczestnictwo w Ofierze eucharystycznej, przede wszystkim gdy jest to uczestnictwo pe┼éne przez udzia┼é w Komunii sakramentalnej. Mo┼╝emy powiedzie─ç, ┼╝e nie tylko ka┼╝dy z nas przyjmuje Chrystusa, lecz tak┼╝e Chrystus przyjmuje ka┼╝dego z nas. Zacie┼Ťnia wi─Özy przyja┼║ni z nami: ┬źWy jeste┼Ťcie przyjaci├│┼émi moimi┬╗ (J 15, 14). My w┼éa┼Ťnie ┼╝yjemy dzi─Öki Niemu: ┬źTen, kto Mnie spo┼╝ywa, b─Ödzie ┼╝y┼é przeze Mnie┬╗ (J 6, 57). W Komunii eucharystycznej realizuje si─Ö w podnios┼éy spos├│b wsp├│lne, wewn─Ötrzne ┬źzamieszkiwanie┬╗ Chrystusa i ucznia: ┬źTrwajcie we Mnie, a Ja w was [b─Öd─Ö trwa─ç]┬╗ (por. J 15, 4).

Jednocz─ůc si─Ö z Chrystusem, Lud Nowego Przymierza daleki jest od zamykania si─Ö w sobie, staje si─Ö ┬źsakramentem┬╗ dla ca┼éego rodzaju ludzkiego,39 znakiem i narz─Ödziem zbawienia dokonanego przez Chrystusa, ┼Ťwiat┼éem ┼Ťwiata i sol─ů ziemi (por. Mt 5, 13-16) dla odkupienia wszystkich.40 Misja Ko┼Ťcio┼éa jest przed┼éu┼╝eniem misji Chrystusa: ┬źJak Ojciec Mnie pos┼éa┼é, tak i Ja was posy┼éam┬╗ (J 20, 21). Dlatego te┼╝ Ko┼Ťci├│┼é czerpie duchow─ů moc dla wype┼éniania swojej misji z nieustannego uobecniania w Eucharystii ofiary Krzy┼╝a i z Komunii z Cia┼éem i Krwi─ů Chrystusa. Tak wi─Öc Eucharystia jawi si─Ö jako ┼║r├│d┼éo i jednocze┼Ťnie szczyt ca┼éej ewangelizacji, poniewa┼╝ jej celem jest zjednoczenie ludzi z Chrystusem, a w Nim z Ojcem i z Duchem ┼Üwi─Ötym.41

23. Dzi─Öki Komunii eucharystycznej Ko┼Ťci├│┼é jest w r├│wnym stopniu umocniony w swojej jedno┼Ťci Cia┼éa Chrystusa. ┼Üw. Pawe┼é, pisz─ůc do Koryntian odnosi si─Ö do tej jednocz─ůcej skuteczno┼Ťci uczestnictwa w Uczcie eucharystycznej: ┬źChleb, kt├│ry ┼éamiemy, czy┼╝ nie jest udzia┼éem w Ciele Chrystusa? Poniewa┼╝ jeden jest chleb, przeto my, liczni, tworzymy jedno Cia┼éo. Wszyscy bowiem bierzemy z tego samego chleba┬╗ (1Kor 10, 16-17). Precyzyjny i g┼é─Öboki jest komentarz ┼Ťw. Jana Chryzostoma: ┬źCzym w rzeczywisto┼Ťci jest chleb? Jest Cia┼éem Chrystusa. Kim staj─ů si─Ö ci, kt├│rzy go przyjmuj─ů? Cia┼éem Chrystusa; ale nie wieloma cia┼éami, lecz jednym cia┼éem. Faktycznie, jak chleb jest jedno┼Ťci─ů, cho─ç sk┼éada si─Ö na┼ä wiele ziaren, kt├│re cho─ç si─Ö nie znaj─ů, w nim si─Ö znajduj─ů, tak ┼╝e ich r├│┼╝norodno┼Ť─ç zanika w ich doskona┼éym zjednoczeniu ÔÇö w ten sam spos├│b r├│wnie┼╝ my jeste┼Ťmy wzajemnie ze sob─ů zjednoczeni, a wszyscy razem z Chrystusem┬╗.42 Argumentacja jest zwi─Öz┼éa: nasza jedno┼Ť─ç z Chrystusem, kt├│ra jest darem i ┼éask─ů dla ka┼╝dego, sprawia, ┼╝e jeste┼Ťmy w┼é─ůczeni w jedno┼Ť─ç Jego Cia┼éa, kt├│rym jest Ko┼Ťci├│┼é. Eucharystia wzmacnia nasze wcielenie w Chrystusa, ustanowione w Chrzcie ┼Ťw. przez dar Ducha ┼Üwi─Ötego (por. 1Kor 12, 13.27).

W Eucharystii ma miejsce to wsp├│lne i nieroz┼é─ůczne dzia┼éanie Syna i Ducha ┼Üwi─Ötego, kt├│re by┼éo u pocz─ůtk├│w Ko┼Ťcio┼éa, powo┼éywa┼éo go do ┼╝ycia i stanowi┼éo o jego trwaniu. Jest tego ┼Ťwiadomy Autor Liturgii ┼Ťw. Jakuba: w epiklezie anafory prosimy Boga Ojca, aby zes┼éa┼é Ducha ┼Üwi─Ötego na swoich wiernych i na sk┼éadane dary, by Cia┼éo i Krew Chrystusa ┬źs┼éu┼╝y┼éy tym wszystkim, kt├│rzy w niej [Eucharystii] uczestnicz─ů (...) dla u┼Ťwi─Öcenia dusz i cia┼é (...)┬╗.43 Boski Pocieszyciel umacnia Ko┼Ťci├│┼é przez u┼Ťwi─Öcenie eucharystyczne wiernych.

24. Dar Chrystusa i Jego Ducha, kt├│ry otrzymujemy w Komunii eucharystycznej, wype┼énia z obfito┼Ťci─ů gor─ůce pragnienia braterskiej jedno┼Ťci, jakie kryj─ů si─Ö w sercach ludzkich, i jednocze┼Ťnie wynosi do┼Ťwiadczenie braterstwa w┼éa┼Ťciwego wsp├│lnemu uczestnictwu w tym samym stole eucharystycznym na poziom daleko wy┼╝szy od zwyczajnego ludzkiego ucztowania. Dzi─Öki zjednoczeniu z Cia┼éem Chrystusa Ko┼Ťci├│┼é coraz g┼é─Öbiej staje si─Ö w Chrystusie ┬źjakby sakramentem, czyli znakiem i narz─Ödziem wewn─Ötrznego zjednoczenia z Bogiem i jedno┼Ťci ca┼éego rodzaju ludzkiego┬╗.44

Jak pokazuje codzienne do┼Ťwiadczenie, pocz─ůtkom rozdzia┼éu mi─Ödzy lud┼║mi, tak bardzo zakorzenionego w ludzko┼Ťci z powodu grzechu, przeciwstawia si─Ö odradzaj─ůca jedno┼Ť─ç moc Cia┼éa Chrystusa. Eucharystia, buduj─ůc Ko┼Ťci├│┼é, w┼éa┼Ťnie dlatego tworzy komuni─Ö pomi─Ödzy lud┼║mi.

25. Kult, jakim otaczana jest Eucharystia poza Msz─ů ┼Ťw. ma nieocenion─ů warto┼Ť─ç w ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa. Jest on ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzany ze sprawowaniem Ofiary eucharystycznej. Obecno┼Ť─ç Chrystusa pod ┼Ťwi─Ötymi postaciami, kt├│re s─ů zachowane po Mszy ┼Ťw. ÔÇö obecno┼Ť─ç, kt├│ra trwa, dop├│ki istniej─ů postaci chleba i wina45 ÔÇö wywodzi si─Ö ze sprawowania Ofiary i s┼éu┼╝y Komunii sakramentalnej i duchowej.46 Jest wi─Öc zadaniem pasterzy Ko┼Ťcio┼éa, aby r├│wnie┼╝ poprzez w┼éasne ┼Ťwiadectwo zach─Öcali do kultu eucharystycznego, do trwania na adoracji przed Chrystusem obecnym pod postaciami eucharystycznymi, szczeg├│lnie podczas wystawienia Naj┼Ťwi─Ötszego Sakramentu.47

Pi─Öknie jest zatrzyma─ç si─Ö z Nim i jak umi┼éowany Ucze┼ä oprze─ç g┼éow─Ö na Jego piersi (por. J13, 25), poczu─ç dotkni─Öcie niesko┼äczon─ů mi┼éo┼Ťci─ů Jego Serca. Je┼╝eli chrze┼Ťcija┼ästwo ma si─Ö wyr├│┼╝nia─ç w naszych czasach przede wszystkim ┬źsztuk─ů modlitwy┬╗,48 jak nie odczuwa─ç odnowionej potrzeby d┼éu┼╝szego zatrzymania si─Ö przed Chrystusem obecnym w Naj┼Ťwi─Ötszym Sakramencie na duchowej rozmowie, na cichej adoracji w postawie pe┼énej mi┼éo┼Ťci? Ile┼╝ to razy, moi drodzy Bracia i Siostry, prze┼╝ywa┼éem to do┼Ťwiadczenie i otrzyma┼éem dzi─Öki niemu si┼é─Ö, pociech─Ö i wsparcie!

Wielu ┼Ťwi─Ötych da┼éo przyk┼éad tej praktyki, wielokrotnie chwalonej i zalecanej przez Magisterium.49 W spos├│b szczeg├│lny wyr├│┼╝nia┼é si─Ö w tym ┼Ťw. Alfons Maria Liguori, kt├│ry pisa┼é: ┬źW┼Ťr├│d r├│┼╝nych praktyk pobo┼╝nych adoracja Jezusa sakramentalnego jest pierwsza po sakramentach, najbardziej mi┼éa Bogu i najbardziej po┼╝yteczna dla nas┬╗.50 Eucharystia jest nieocenionym skarbem: nie tylko jej sprawowanie, lecz tak┼╝e jej adoracja poza Msz─ů ┼Ťw. pozwala zaczerpn─ů─ç z samego ┼║r├│d┼éa ┼éaski. Wsp├│lnota chrze┼Ťcija┼äska, kt├│ra chce doskonalej kontemplowa─ç oblicze Chrystusa w duchu tego, co proponowa┼éem w Listach apostolskich Novo millennio ineunte oraz Rosarium Virginis Mariae, nie mo┼╝e zaniedba─ç pog┼é─Öbiania tego aspektu kultu eucharystycznego, w kt├│rym znajduj─ů przed┼éu┼╝enie i mno┼╝─ů si─Ö owoce komunii z Cia┼éem i Krwi─ů Pana.

 

Rozdział III

APOSTOLSKI CHARAKTER EUCHARYSTII I KOŚCIOŁA

26. Je┼╝eli, jak to przypomnia┼éem powy┼╝ej, Eucharystia buduje Ko┼Ťci├│┼é, a Ko┼Ťci├│┼é sprawuje Eucharysti─Ö, to w konsekwencji zachodzi pomi─Ödzy nimi bardzo ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek. Jest to prawda, kt├│ra pozwala nam zastosowa─ç do tajemnicy Eucharystii s┼éowa o Ko┼Ťciele wypowiadane w Symbolu nicejsko-konstantynopolita┼äskim: ┬źjeden, ┼Ťwi─Öty, powszechny i apostolski┬╗. Jedna i powszechna jest tak┼╝e Eucharystia. Jest ona r├│wnie┼╝ ┼Ťwi─Öta, co wi─Öcej, jest Naj┼Ťwi─Ötszym Sakramentem. Lecz przede wszystkim pragn─Ö zwr├│ci─ç uwag─Ö na jej apostolski charakter.

27. Katechizm Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego, wyja┼Ťniaj─ůc, w jaki spos├│b Ko┼Ťci├│┼é jest apostolski, tzn. za┼éo┼╝ony na fundamencie Aposto┼é├│w, wskazuje na potr├│jne znaczenie tego wyra┼╝enia. Z jednej strony, ┬źby┼é i pozostaje oparty na ÔÇ×fundamencie Aposto┼é├│wÔÇŁ (Ef 2, 20), ┼Ťwiadk├│w wybranych i pos┼éanych przez samego Chrystusa┬╗.51 Aposto┼éowie s─ů r├│wnie┼╝ u podstaw Eucharystii, nie w takim sensie, ┼╝e sakrament ten nie mia┼éby pochodzi─ç od samego Chrystusa, ale dlatego, ┼╝e zosta┼é powierzony Aposto┼éom przez Jezusa, a przez nich i ich nast─Öpc├│w przekazany nam. Ko┼Ťci├│┼é, sprawuj─ůc Eucharysti─Ö na przestrzeni wiek├│w, nieustannie zachowuje ci─ůg┼éo┼Ť─ç dzia┼éania Aposto┼é├│w, pos┼éusznych zaleceniu Pana.

Drugie znaczenie apostolsko┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa ukazane przez Katechizm wynika z faktu, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é ┬źzachowuje i przekazuje, z pomoc─ů Ducha ┼Üwi─Ötego, kt├│ry w nim mieszka, nauczanie, dobry depozyt i zdrowe zasady us┼éyszane od Aposto┼é├│w┬╗.52 Tak┼╝e w tym drugim znaczeniu Eucharystia jest apostolska, poniewa┼╝ jest sprawowana zgodnie z wiar─ů Aposto┼é├│w. Na przestrzeni dwutysi─ůcletniej historii Ludu Nowego Przymierza Magisterium Ko┼Ťcio┼éa przy r├│┼╝nych okazjach okre┼Ťli┼éo dok┼éadnie doktryn─Ö eucharystyczn─ů, r├│wnie┼╝ w zakresie o precyzyjnej terminologii, w┼éa┼Ťnie w celu zachowania wiary apostolskiej w t─Ö Najwy┼╝sz─ů Tajemnic─Ö. Wiara ta pozostaje niezmieniona, i jest dla Ko┼Ťcio┼éa rzecz─ů istotn─ů, aby tak─ů by┼éa zachowana.

28. Ko┼Ťci├│┼é, wreszcie, jest apostolski w tym znaczeniu, ┼╝e ┬źa┼╝ do powrotu Chrystusa jest nauczany, u┼Ťwi─Öcany i prowadzony przez Aposto┼é├│w dzi─Öki tym, kt├│rzy s─ů ich nast─Öpcami w misji pasterskiej, to znaczy Kolegium Biskup├│w; s─ů w tym wspomagani ÔÇ×przez kap┼éan├│wÔÇŁ w jedno┼Ťci z ÔÇ×nast─Öpc─ů Piotra, Najwy┼╝szym Pasterzem Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ┬╗.53 Sukcesja apostolska w misji pasterskiej zak┼éada koniecznie sakrament ┼Üwi─Öce┼ä, czyli wywodz─ůc─ů si─Ö od samych pocz─ůtk├│w nieprzerwan─ů ci─ůg┼éo┼Ť─ç wa┼╝nych ┼Ťwi─Öce┼ä biskupich.54 Sukcesja ta jest niezb─Ödna, aby Ko┼Ťci├│┼é istnia┼é w sensie w┼éa┼Ťciwym i pe┼énym.

Eucharystia wyra┼╝a tak┼╝e ten sens apostolskiego charakteru. Jak bowiem naucza Sob├│r Watyka┼äski II: ┬źwierni (...) na mocy swego kr├│lewskiego kap┼éa┼ästwa wsp├│┼édzia┼éaj─ů w ofiarowaniu Eucharystii┬╗,55 kap┼éan za┼Ť na mocy swoich ┼Ťwi─Öce┼ä jest tym, kt├│ry ┬źw osobie Chrystusa sprawuje Ofiar─Ö eucharystyczn─ů i sk┼éada j─ů Bogu w imieniu ca┼éego ludu┬╗.56 Dlatego te┼╝ w Mszale Rzymskim jest przepisane, ┼╝e wy┼é─ůcznie kap┼éan wymawia s┼éowa modlitwy eucharystycznej, podczas gdy lud ┼é─ůczy si─Ö z wiar─ů w milczeniu.57

29. Cz─Östo powtarzane przez Sob├│r Watyka┼äski II wyra┼╝enie, wed┼éug kt├│rego ┬źkap┼éan pe┼éni─ůcy pos┼éug─Ö dzi─Öki ┼Ťwi─Ötej w┼éadzy, jak─ů si─Ö cieszy w osobie Chrystusa (in persona Christi), sprawuje Ofiar─Ö eucharystyczn─ů┬╗,58 by┼éo ju┼╝ dobrze zakorzenione w nauczaniu Papie┼╝y.59 Jak ju┼╝ przy innej okazji mia┼éem mo┼╝liwo┼Ť─ç wyja┼Ťni─ç, wyra┼╝enie in persona Christi ┬źznaczy wi─Öcej ni┼╝ w imieniu czy w zast─Öpstwie Chrystusa. In persona to znaczy: w swoistym sakramentalnym uto┼╝samieniu si─Ö z Prawdziwym i Wiecznym Kap┼éanem, kt├│ry Sam tylko Jeden jest prawdziwym i prawowitym Podmiotem i Sprawc─ů tej swojej Ofiary ÔÇö i przez nikogo w┼éa┼Ťciwie nie mo┼╝e by─ç w jej spe┼énianiu wyr─Öczony┬╗.60 Pos┼éuga kap┼éan├│w, kt├│rzy otrzymali sakrament ┼Üwi─Öce┼ä, w ekonomii zbawienia wybranej przez Chrystusa ukazuje, ┼╝e Eucharystia przez nich sprawowana jest darem, kt├│ry przewy┼╝sza zdecydowanie w┼éadz─Ö zgromadzenia, i w gruncie rzeczy pos┼éuga ta jest niezb─Ödna dla wa┼╝nego zjednoczenia konsekracji eucharystycznej z ofiar─ů Krzy┼╝a i z Ostatni─ů Wieczerz─ů.

Zgromadzenie wiernych, kt├│re zbiera si─Ö w celu sprawowania Eucharystii, absolutnie potrzebuje kap┼éana z moc─ů ┼Ťwi─Öce┼ä, kt├│ry b─Ödzie jej przewodniczy┼é, a┼╝eby by┼éa prawdziwie wsp├│lnot─ů eucharystyczn─ů. Z drugiej strony wsp├│lnota nie jest w stanie sama z siebie ustanowi─ç sobie kap┼éana z moc─ů ┼Ťwi─Öce┼ä. Jest on darem, kt├│ry wsp├│lnota otrzymuje dzi─Öki sukcesji biskupiej pochodz─ůcej od Aposto┼é├│w. To biskup, za spraw─ů sakramentu ┼Üwi─Öce┼ä, ustanawia nowego kap┼éana, udzielaj─ůc mu w┼éadzy konsekracji Eucharystii. Dlatego ┬źtajemnica Eucharystii nie mo┼╝e by─ç sprawowana w ┼╝adnej wsp├│lnocie bez kap┼éana z moc─ů ┼Ťwi─Öce┼ä, jak tego wyra┼║nie naucza┼é Sob├│r Latera┼äski IV┬╗.61

30. Nauka Ko┼Ťcio┼éa katolickiego o s┼éu┼╝ebnym kap┼éa┼ästwie w odniesieniu do Eucharystii, jak te┼╝ o Ofierze eucharystycznej, by┼éa w ostatnich dziesi─Öcioleciach przedmiotem owocnego dialogu na arenie ekumenicznej. Winni┼Ťmy wdzi─Öczno┼Ť─ç Przenaj┼Ťwi─Ötszej Tr├│jcy, poniewa┼╝ uda┼éo si─Ö osi─ůgn─ů─ç znaczny post─Öp i zbli┼╝enie w tym zakresie. Dzi─Öki temu mo┼╝emy si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci b─Ödziemy w pe┼éni podziela─ç t─Ö sam─ů wiar─Ö. Nadal jednak pozostaje w mocy uwaga, jak─ů uczyni┼é Sob├│r w odniesieniu do Wsp├│lnot ko┼Ťcielnych powsta┼éych na Zachodzie, pocz─ůwszy od XVI wieku i od┼é─ůczonych od Ko┼Ťcio┼éa katolickiego: ┬źChocia┼╝ od┼é─ůczonym od nas Wsp├│lnotom ko┼Ťcielnym brakuje wyp┼éywaj─ůcej ze chrztu pe┼énej jedno┼Ťci z nami, i cho─ç w naszym przekonaniu nie zachowa┼éy one autentycznej i ca┼éej istoty eucharystycznego Misterium, g┼é├│wnie przez brak sakramentu Kap┼éa┼ästwa, to jednak sprawuj─ůc w ┼Ťwi─Ötej Uczcie pami─ůtk─Ö ┼Ťmierci i zmartwychwstania Pa┼äskiego, wyznaj─ů, ┼╝e oznacza ona ┼╝ycie w ┼é─ůczno┼Ťci z Chrystusem i oczekuj─ů Jego chwalebnego przyj┼Ťcia┬╗.62

Dlatego te┼╝, wierni katolicy, szanuj─ůc przekonania religijne naszych braci od┼é─ůczonych, winni jednak powstrzyma─ç si─Ö od uczestnictwa w Komunii rozdzielanej podczas ich celebracji, a┼╝eby nie czyni─ç wiarygodn─ů dwuznaczno┼Ťci dotycz─ůcej natury Eucharystii i w konsekwencji nie zaniedba─ç obowi─ůzku jasnego ┼Ťwiadczenia o prawdzie. Spowodowa┼éoby to op├│┼║nienie zapocz─ůtkowanego procesu, zmierzaj─ůcego ku pe┼énej i widzialnej jedno┼Ťci. Podobnie te┼╝ nie mo┼╝na my┼Ťle─ç o zast─ůpieniu Mszy ┼Ťw. niedzielnej ekumenicznymi celebracjami S┼éowa Bo┼╝ego lub spotkaniami modlitewnymi razem z chrze┼Ťcijanami nale┼╝─ůcymi do wspomnianych wy┼╝ej Wsp├│lnot ko┼Ťcielnych czy te┼╝ uczestnictwem w ich s┼éu┼╝bie liturgicznej. Takie celebracje i spotkania, same w sobie godne pochwa┼éy w okre┼Ťlonych okoliczno┼Ťciach, przygotowuj─ů do upragnionej pe┼énej jedno┼Ťci, tak┼╝e eucharystycznej, lecz nie mog─ů jej zast─ůpi─ç.

Fakt, i┼╝ w┼éadza konsekrowania Eucharystii zosta┼éa powierzona tylko biskupom i prezbiterom, nie pomniejsza w niczym pozosta┼éym kr─Ögom Ludu Bo┼╝ego, gdy┼╝ w komunii jednego Cia┼éa Chrystusa, kt├│rym jest Ko┼Ťci├│┼é, dar ten obfituje na korzy┼Ť─ç wszystkich.

31. Je┼╝eli Eucharystia stanowi ┼║r├│d┼éo i szczyt ┼╝ycia Ko┼Ťcio┼éa, tak samo jest nim w odniesieniu do pos┼éugi kap┼éa┼äskiej. St─ůd te┼╝ wyra┼╝aj─ůc wdzi─Öczno┼Ť─ç Jezusowi Chrystusowi, naszemu Panu, raz jeszcze powtarzam, ┼╝e Eucharystia ┬źjest g┼é├│wn─ů i centraln─ů racj─ů bytu sakramentu Kap┼éa┼ästwa, kt├│ry definitywnie pocz─ů┼é si─Ö w momencie ustanowienia Eucharystii i wraz z ni─ů┬╗.63

Zakres dzia┼éalno┼Ťci duszpasterskiej kap┼éana jest szeroki. W dodatku, kiedy pomy┼Ťli si─Ö o warunkach spo┼éecznych i kulturowych dzisiejszego ┼Ťwiata, ┼éatwo zrozumie─ç, ┼╝e prezbiterom mo┼╝e zagra┼╝a─ç niebezpiecze┼ästwo rozproszenia po┼Ťr├│d wielu r├│┼╝norakich zada┼ä. Sob├│r Watyka┼äski II odkry┼é w mi┼éo┼Ťci pasterskiej wi─Ö┼║, kt├│ra zespala ich ┼╝ycie wewn─Ötrzne z dzia┼éalno┼Ťci─ů zewn─Ötrzn─ů. ┬źTa za┼Ť mi┼éo┼Ť─ç pasterska ÔÇö g┼éosi Sob├│r ÔÇö wyp┼éywa g┼é├│wnie z Ofiary eucharystycznej, poniewa┼╝ ca┼ée ┼╝ycie prezbitera jest w niej zakorzenione┬╗.64 Jasne staje si─Ö zatem, jak bardzo wa┼╝ne jest dla ┼╝ycia duchowego kap┼éana ÔÇö nie wspominaj─ůc ju┼╝ o dobru Ko┼Ťcio┼éa i ┼Ťwiata ÔÇö a┼╝eby stosowa┼é zalecenie soborowe dotycz─ůce codziennej celebracji Eucharystii, kt├│ra ┬źjest zawsze czynno┼Ťci─ů Chrystusa i Ko┼Ťcio┼éa, nawet je┼╝eli wierni nie mogliby by─ç przy tym obecni┬╗.65 Kap┼éan jest wi─Öc w stanie przezwyci─Ö┼╝y─ç wszelkie rozpraszaj─ůce napi─Öcia, pojawiaj─ůce si─Ö w ci─ůgu dnia, znajduj─ůc w Ofierze eucharystycznej prawdziwe centrum swojego ┼╝ycia i pos┼éugi oraz duchow─ů moc potrzebn─ů do stawienia czo┼éa r├│┼╝norakim zadaniom pasterskim. Jego dni stan─ů si─Ö wtedy prawdziwie eucharystyczne.

Z centralnego miejsca Eucharystii w życiu i posłudze kapłanów wynika także jej pierwszorzędna rola w duszpasterstwie powołań kapłańskich.

Przede wszystkim dlatego, ┼╝e pro┼Ťba o powo┼éania znajduje tam miejsce naj┼Ťci┼Ťlejszego zjednoczenia z modlitw─ů Chrystusa, Najwy┼╝szego i Wiecznego Kap┼éana; ale tak┼╝e dlatego, ┼╝e gorliwa troska kap┼éan├│w o pos┼éug─Ö eucharystyczn─ů, wzmocniona szerzeniem ┼Ťwiadomego, czynnego i owocnego uczestnictwa wiernych w Eucharystii, stanowi skuteczny przyk┼éad i zach─Öt─Ö do hojnej odpowiedzi m┼éodych na wezwanie Boga. Pan B├│g cz─Östo pos┼éuguje si─Ö gorliwym przyk┼éadem mi┼éo┼Ťci pasterskiej kap┼éana, a┼╝eby zasia─ç i piel─Ögnowa─ç w sercu m┼éodego cz┼éowieka ziarno powo┼éania do kap┼éa┼ästwa.

32. To wszystko ukazuje, jak bardzo bolesna i daleka od normalno┼Ťci mo┼╝e by─ç sytuacja wsp├│lnoty chrze┼Ťcija┼äskiej, kt├│ra ze wzgl─Ödu na liczb─Ö i r├│┼╝norodno┼Ť─ç wiernych jawi si─Ö jako parafia, a nie posiada kap┼éana, kt├│ry by jej przewodzi┼é. Parafia bowiem jest wsp├│lnot─ů ochrzczonych, kt├│rzy wyra┼╝aj─ů i potwierdzaj─ů swoj─ů to┼╝samo┼Ť─ç przede wszystkim poprzez sprawowanie Ofiary eucharystycznej. Wymaga to jednak obecno┼Ťci prezbitera, gdy┼╝ jedynie jemu przys┼éuguje prawo do sprawowania Eucharystii in persona Christi. Kiedy wsp├│lnota jest pozbawiona kap┼éana, s┼éusznie poszukuje si─Ö jakiej┼Ť sposobno┼Ťci, aby by┼éy kontynuowane niedzielne celebracje, a osoby konsekrowane i ┼Ťwieccy, kt├│rzy przewodnicz─ů swoim braciom i siostrom w modlitwie, wype┼éniaj─ů w spos├│b godny pochwa┼éy powszechne kap┼éa┼ästwo wszystkich wiernych, oparte na ┼éasce Chrztu ┼Ťw. Takie jednak rozwi─ůzania nale┼╝y uznawa─ç jedynie za prowizoryczne, na czas, w kt├│rym wsp├│lnota oczekuje kap┼éana.

Brak pe┼éni sakramentalnej tych celebracji powinien przede wszystkim zach─Öci─ç ca┼é─ů wsp├│lnot─Ö do gorliwszej modlitwy, aby Pan pos┼éa┼é robotnik├│w na swoje ┼╝niwo (por. Mt 9, 38); winien te┼╝ stanowi─ç zach─Öt─Ö do wprowadzenia w ┼╝ycie wszystkich innych zasadniczych element├│w odpowiedniego duszpasterstwa powo┼éaniowego, bez ulegania pokusie poszukiwania rozwi─ůza┼ä, kt├│re obni┼╝a┼éyby poziom moralny i formacyjny, jakiego oczekuje si─Ö od kandydat├│w do kap┼éa┼ästwa.

33. Skoro ze wzgl─Ödu na brak kap┼éan├│w zosta┼éo powierzone wiernym bez mocy ┼Ťwi─Öce┼ä uczestnictwo w trosce duszpasterskiej o parafi─Ö, niech zatem maj─ů oni na uwadze, ┼╝e jak naucza Sob├│r Watyka┼äski II ┬źnie zbuduje si─Ö (...) ┼╝adnej wsp├│lnoty chrze┼Ťcija┼äskiej, je┼╝eli nie jest ona zakorzeniona w celebracji Naj┼Ťwi─Ötszej Eucharystii┬╗.66 Ich zadaniem b─Ödzie zatem troska o nieustanne podtrzymywanie we wsp├│lnocie prawdziwego ┬źg┼éodu┬╗ Eucharystii, kt├│ry sprawi, i┼╝ nie zostanie zmarnowana ┼╝adna okazja do odprawiania Mszy ┼Ťw., dzi─Öki skorzystaniu chocia┼╝by z okazjonalnej obecno┼Ťci kap┼éana, kt├│ry ze strony prawa ko┼Ťcielnego nie ma przeszk├│d do jej sprawowania.

 

Rozdział IV

EUCHARYSTIA A KOMUNIA KOŚCIELNA

34. Zgromadzenie nadzwyczajne Synodu Biskup├│w w 1985 r. uzna┼éo ┬źeklezjologi─Ö komunii┬╗ za centraln─ů i podstawow─ů ide─Ö zawart─ů w dokumentach Soboru Watyka┼äskiego II.67 Ko┼Ťci├│┼é pielgrzymuj─ůcy tu na ziemi jest wezwany do podtrzymywania i pog┼é─Öbiania zar├│wno komunii z Bogiem w Tr├│jcy Jedynym, jak i komunii mi─Ödzy wiernymi. W d─ů┼╝eniu do tego celu ma do dyspozycji S┼éowo i sakramenty, przede wszystkim Eucharysti─Ö, dzi─Öki kt├│rej Ko┼Ťci├│┼é ┬źustawicznie ┼╝ywi si─Ö i wzrasta┬╗,68 i┬áw┬ákt├│rej jednocze┼Ťnie sam siebie wyra┼╝a. Nie przez przypadek wi─Öc poj─Öcie komunia sta┼éo si─Ö szczeg├│lnym okre┼Ťleniem tego wyj─ůtkowego sakramentu.

Eucharystia objawia si─Ö zatem jako zwie┼äczenie wszystkich sakrament├│w, dzi─Öki kt├│rym osi─ůgamy doskona┼é─ů komuni─Ö z Bogiem Ojcem przez uto┼╝samienie si─Ö z Jednorodzonym Synem, dzi─Öki dzia┼éaniu Ducha ┼Üwi─Ötego. Z jasno┼Ťci─ů p┼éyn─ůc─ů z wiary wyra┼╝a┼é t─Ö prawd─Ö wybitny pisarz wywodz─ůcy si─Ö z tradycji bizantyjskiej: w Eucharystii ┬źw odr├│┼╝nieniu od ka┼╝dego innego sakramentu tajemnica [komunii] jest tak doskona┼éa, i┼╝ prowadzi do szczytu wszelkich d├│br: to tu znajduje sw├│j kres wszelkie ludzkie pragnienie, poniewa┼╝ tu otrzymujemy Boga i B├│g wchodzi w doskona┼ée zjednoczenie z nami┬╗.69 W┼éa┼Ťnie dlatego warto piel─Ögnowa─ç w duszy sta┼ée pragnienie Sakramentu Eucharystii. Tak narodzi┼éa si─Ö praktyka ┬źkomunii duchowej┬╗, szcz─Ö┼Ťliwie zakorzeniona od wiek├│w w Ko┼Ťciele i zalecana przez ┼Ťwi─Ötych mistrz├│w ┼╝ycia duchowego. ┼Üw. Teresa od Jezusa pisa┼éa: ┬źKiedy nie przyst─Öpujecie do Komunii i nie uczestniczycie we Mszy ┼Ťw., najbardziej korzystn─ů rzecz─ů jest praktyka komunii duchowej... Dzi─Öki niej obficie jeste┼Ťcie naznaczeni mi┼éo┼Ťci─ů naszego Pana┬╗.70

35. Sprawowanie Eucharystii nie mo┼╝e by─ç jednak punktem wyj┼Ťcia komunii, kt├│r─ů zak┼éada jako ju┼╝ istniej─ůc─ů, aby j─ů umacnia─ç i prowadzi─ç ku doskona┼éo┼Ťci. Sakrament wyra┼╝a t─Ö wi─Ö┼║ komunii zar├│wno w wymiarze niewidzialnym, kt├│ry w Chrystusie jednoczy nas za spraw─ů Ducha ┼Üwi─Ötego z Ojcem i mi─Ödzy nami, jak te┼╝ w wymiarze widzialnym, obejmuj─ůcym komuni─Ö w zakresie nauczania Aposto┼é├│w, sakrament├│w i porz─ůdku hierarchicznego. ┼Ücis┼éy zwi─ůzek, jaki zachodzi mi─Ödzy elementami niewidzialnymi i widzialnymi komunii eklezjalnej, jest zasadniczy dla Ko┼Ťcio┼éa jako sakramentu zbawienia.71 Tylko w takim kontek┼Ťcie mamy do czynienia z prawowit─ů celebracj─ů Eucharystii i z prawdziwym w niej uczestnictwem. St─ůd te┼╝ wynika istotna potrzeba, aby Eucharystia by┼éa sprawowana w komunii, a konkretnie z zachowaniem wszystkich jej wi─Özi.

36. Komunia niewidzialna, kt├│ra ze swej natury ci─ůgle wzrasta, zak┼éada ┼╝ycie w ┼éasce, dzi─Öki czemu stajemy si─Ö ┬źuczestnikami Boskiej natury┬╗ (2 P 1, 4), oraz praktykowanie cn├│t wiary, nadziei i mi┼éo┼Ťci. Tylko w ten spos├│b wchodzimy w prawdziw─ů komuni─Ö z Ojcem, Synem i Duchem ┼Üwi─Ötym. Nie wystarczy wiara, ale trzeba trwa─ç w ┼éasce u┼Ťwi─Öcaj─ůcej i w mi┼éo┼Ťci, pozostaj─ůc w ┼éonie Ko┼Ťcio┼éa ┬źcia┼éem┬╗ i ┬źsercem┬╗;72 potrzebna jest, m├│wi─ůc s┼éowami ┼Ťw. Paw┼éa ┬źwiara, kt├│ra dzia┼éa przez mi┼éo┼Ť─ç┬╗ (por. Ga 5, 6).

Zachowanie w pe┼éni niewidzialnych wi─Özi jest ┼Ťcis┼éym obowi─ůzkiem moralnym chrze┼Ťcijanina, kt├│ry chce uczestniczy─ç w spos├│b pe┼ény w Eucharystii, przyjmuj─ůc Cia┼éo i Krew Chrystusa. Ten obowi─ůzek przypomina mu sam Aposto┼é, napominaj─ůc: ┬źNiech przeto cz┼éowiek baczy na siebie samego, spo┼╝ywaj─ůc ten chleb i pij─ůc z tego kielicha┬╗ (1Kor 11, 28). ┼Üw. Jan Chryzostom z ca┼é─ů moc─ů swojej elokwencji nawo┼éywa┼é wiernych: ┬źR├│wnie┼╝ ja podnosz─Ö g┼éos, prosz─Ö, b┼éagam i zaklinam, aby nie zbli┼╝a─ç si─Ö do tego ┼Ťwi─Ötego Sto┼éu z nieczystym i ska┼╝onym sumieniem. Takie przyst─Öpowanie, nawet je┼Ťli tysi─ůc razy dotykamy Cia┼éa Pana, nigdy nie b─Ödzie mog┼éo si─Ö nazywa─ç komuni─ů, lecz wyrokiem, niepokojem i powi─Ökszeniem kary┬╗.73

Id─ůc po tej linii, s┼éusznie stwierdza Katechizm Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego: ┬źJe┼Ťli kto┼Ť ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç grzechu ci─Ö┼╝kiego, przed przyj─Öciem Komunii powinien przyst─ůpi─ç do sakramentu Pojednania┬╗.74 Pragn─Ö zatem przypomnie─ç, ┼╝e obowi─ůzuje i zawsze b─Ödzie mia┼éa moc prawn─ů w Ko┼Ťciele norma, jak─ů Sob├│r Trydencki skonkretyzowa┼é surowe napomnienie aposto┼éa Paw┼éa, potwierdzaj─ůc, ┼╝e w celu godnego przyj─Öcia Eucharystii ┬źci, kt├│rzy ┼Ťwiadomi s─ů ci─Ö┼╝kiego grzechu, jakkolwiek s─ůdziliby, ┼╝e za niego ┼╝a┼éuj─ů, o ile mog─ů mie─ç spowiednika, powinni najpierw odby─ç sakramentaln─ů spowied┼║┬╗.75

37. Sakramenty Eucharystii i Pojednania s─ů ze sob─ů ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzane. Je┼Ťli Eucharystia w spos├│b sakramentalny uobecnia odkupie┼äcz─ů Ofiar─Ö Krzy┼╝a, oznacza to, i┼╝ wynika z niej nieustanna potrzeba nawr├│cenia, osobistej odpowiedzi na wezwanie, jakie ┼Ťw. Pawe┼é skierowa┼é do chrze┼Ťcijan w Koryncie: ┬źW imi─Ö Chrystusa prosimy: pojednajcie si─Ö z Bogiem!┬╗ (2 Kor 5, 20). Je┼╝eli wi─Öc chrze┼Ťcijanin ma na sumieniu brzemi─Ö grzechu ci─Ö┼╝kiego, to, aby m├│g┼é mie─ç pe┼ény udzia┼é w Ofierze Eucharystycznej, obowi─ůzkow─ů staje si─Ö droga pokuty, poprzez sakrament Pojednania.

Oceny stanu ┼éaski dokonuje oczywi┼Ťcie on sam, gdy┼╝ dotyczy ona sumienia. Jednak w przypadkach zachowania, kt├│re na forum zewn─Ötrznym, w spos├│b powa┼╝ny, oczywisty i sta┼éy jest przeciwne normom moralnym, Ko┼Ťci├│┼é, w duszpasterskiej trosce o prawid┼éowy porz─ůdek we wsp├│lnocie oraz o szacunek dla sakramentu, nie mo┼╝e wzbrania─ç si─Ö przed podejmowaniem odpowiednich krok├│w. W sytuacji jawnego braku dyspozycji moralnej winien stosowa─ç norm─Ö Kodeksu Prawa Kanonicznego, m├│wi─ůc─ů o mo┼╝liwo┼Ťci niedopuszczenia do Komunii eucharystycznej tych, kt├│rzy ┬źtrwaj─ů z uporem w jawnym grzechu ci─Ö┼╝kim┬╗.76

38. Komunia ko┼Ťcielna, jak to ju┼╝ przypomnia┼éem, jest tak┼╝e widzialna i wyra┼╝a si─Ö w wi─Özach wymienionych przez sam Sob├│r, kt├│ry tak naucza: ┬źDo spo┼éeczno┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa wcielani s─ů w pe┼éni ci, kt├│rzy maj─ůc Ducha Chrystusa, przyjmuj─ů ca┼é─ů jego struktur─Ö i wszystkie ustanowione w nim ┼Ťrodki zbawienia oraz w jego widzialnym organizmie pozostaj─ů z Chrystusem, kt├│ry rz─ůdzi nim przez papie┼╝a i biskup├│w, z┼é─ůczeni wi─Özami wyznania wiary, sakrament├│w i ko┼Ťcielnego zwierzchnictwa oraz komunii┬╗.77

Eucharystia, jako najwy┼╝szy sakramentalny wyraz komunii w Ko┼Ťciele, domaga si─Ö tego, by by┼éa sprawowana w kontek┼Ťcie sp├│jno┼Ťci tak┼╝e zewn─Ötrznych wi─Öz├│w komunii. W spos├│b szczeg├│lny, poniewa┼╝ jest ona ┬źjak wype┼énienie ┼╝ycia duchowego i cel wszystkich sakrament├│w┬╗,78 wymaga zachowania rzeczywistych wi─Öz├│w komunii w odniesieniu do sakrament├│w, zw┼éaszcza Chrztu i sakramentu ┼Üwi─Öce┼ä. Nie jest mo┼╝liwe udzielenie Komunii osobie, kt├│ra nie by┼éaby ochrzczona lub kt├│ra odrzuca┼éaby pojmowan─ů integralnie prawd─Ö wiary o tajemnicy Eucharystii. Chrystus jest prawd─ů i daje ┼Ťwiadectwo prawdzie (por. J14, 6; 18, 37); sakrament Jego Cia┼éa i Jego Krwi nie dopuszcza fa┼észu.

39. Ponadto, ze wzgl─Ödu na sam charakter komunii ko┼Ťcielnej i zwi─ůzku, jaki zachodzi pomi─Ödzy ni─ů a sakramentem Eucharystii, trzeba przypomnie─ç, ┼╝e ┬źOfiara eucharystyczna, chocia┼╝ celebruje si─Ö j─ů zawsze we wsp├│lnocie lokalnej, nigdy nie jest celebracj─ů tej tylko wsp├│lnoty: przyjmuj─ůc eucharystyczn─ů obecno┼Ť─ç Pana, wsp├│lnota przyjmuje bowiem ca┼éy dar zbawienia i objawia si─Ö w ten spos├│b ÔÇö mimo swej trwa┼éej widzialnej ÔÇ×lokalno┼ŤciÔÇŁ ÔÇö jako obraz i prawdziwa obecno┼Ť─ç jednego, ┼Ťwi─Ötego, powszechnego i apostolskiego Ko┼Ťcio┼éa┬╗.79 Wynika z tego, ┼╝e wsp├│lnota prawdziwie eucharystyczna nie mo┼╝e zamyka─ç si─Ö w sobie, jakby by┼éa samowystarczalna, lecz powinna zachowa─ç harmonijn─ů wi─Ö┼║ z ka┼╝d─ů inn─ů wsp├│lnot─ů katolick─ů.

Komunia ko┼Ťcielna zgromadzenia eucharystycznego jest komuni─ů z w┼éasnym biskupem i z Papie┼╝em. Biskup jest bowiem trwa┼éym i widzialnym fundamentem jedno┼Ťci w swoim Ko┼Ťciele partykularnym.80 By┼éoby wi─Öc wielkim nieporozumieniem, gdyby sakrament, kt├│ry jest w najwy┼╝szym stopniu sakramentem jedno┼Ťci, by┼é celebrowany bez prawdziwej komunii z biskupem. ┼Üw. Ignacy Antioche┼äski pisa┼é: ┬źMo┼╝na uwa┼╝a─ç za pewn─ů t─Ö Eucharysti─Ö, kt├│ra jest sprawowana przez biskupa, albo tego, kt├│remu powierzy┼é on to zadanie┬╗.81 Podobnie, poniewa┼╝ ┬źBiskup Rzymu, jako Nast─Öpca Piotra, jest trwa┼éym i widzialnym ┼║r├│d┼éem i fundamentem jedno┼Ťci zar├│wno kolegium biskup├│w, jak i wszystkich wiernych┬╗,82 komunia z nim jest istotnym wymogiem celebracji Ofiary eucharystycznej. St─ůd te┼╝ wyp┼éywa wielka prawda, kt├│r─ů na r├│┼╝ne sposoby wyra┼╝a liturgia: ┬źKa┼╝da celebracja eucharystyczna dokonuje si─Ö nie tylko w jedno┼Ťci z w┼éasnym biskupem, ale tak┼╝e z Papie┼╝em, z Kolegium Biskup├│w, z duchowie┼ästwem i ca┼éym ludem. Ka┼╝da wa┼╝na celebracja Eucharystii wyra┼╝a t─Ö powszechn─ů komuni─Ö z Piotrem i z ca┼éym Ko┼Ťcio┼éem lub te┼╝ przywo┼éuje j─ů obiektywnie, jak dzieje si─Ö w wypadku Ko┼Ťcio┼é├│w chrze┼Ťcija┼äskich od┼é─ůczonych od Rzymu┬╗.83

40. Eucharystia tworzy komuni─Ö i wychowuje do komunii. ┼Üw. Pawe┼é pisa┼é do wiernych w Koryncie ukazuj─ůc, jak bardzo ich podzia┼éy, kt├│re si─Ö objawia┼éy podczas zgromadze┼ä eucharystycznych, by┼éy w sprzeczno┼Ťci z Wieczerz─ů Pa┼äsk─ů, kt├│r─ů sprawowali. Konsekwentnie Aposto┼é zaprasza┼é ich do refleksji nad prawdziw─ů rzeczywisto┼Ťci─ů Eucharystii, aby mogli powr├│ci─ç do ducha braterskiej jedno┼Ťci (por. 1Kor 11, 17-34). Skutecznie nawi─ůzywa┼é do tego ┼Ťw. Augustyn, kt├│ry, przypominaj─ůc s┼éowo Aposto┼éa: ┬źWy przeto jeste┼Ťcie Cia┼éem Chrystusa i poszczeg├│lnymi [Jego] cz┼éonkami┬╗ (1Kor 12, 27), zauwa┼╝y┼é: ┬źJe┼╝eli jeste┼Ťcie Jego cia┼éem i Jego cz┼éonkami, na o┼étarzu Chrystusa zosta┼éo z┼éo┼╝one to, co jest wasz─ů tajemnic─ů; tak, otrzymujecie to, co jest wasz─ů tajemnic─ů┬╗.84 A z tego stwierdzenia wyprowadza┼é wniosek: ┬źChrystus Pan (...) konsekrowa┼é na swym o┼étarzu tajemnic─Ö naszego pokoju i jedno┼Ťci. Kto dost─Öpuje tajemnicy jedno┼Ťci, a nie zachowuje wi─Özi pokoju, nie otrzymuje tajemnicy dla swego dobra, ale dow├│d przeciw sobie┬╗.85

41. Ta specyficzna skuteczno┼Ť─ç w tworzeniu komunii, w┼éa┼Ťciwa Eucharystii, jest jednym z motyw├│w znaczenia niedzielnej Mszy ┼Ťw. O jej wadze i powodach, kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e ma ona fundamentalne znaczenie dla ┼╝ycia Ko┼Ťcio┼éa i poszczeg├│lnych cz┼éonk├│w pisa┼éem ju┼╝ w Li┼Ťcie apostolskim o ┼Ťwi─Ötowaniu niedzieli Dies Domini,86 przypominaj─ůc mi─Ödzy innymi, ┼╝e dla wiernych uczestnictwo we Mszy ┼Ťw. jest obowi─ůzkiem, pod warunkiem, ┼╝e nie maj─ů jakiej┼Ť powa┼╝nej przeszkody, na pasterzy za┼Ť nak┼éada si─Ö w zwi─ůzku z tym obowi─ůzek umo┼╝liwienia spe┼énienia przykazania.87 Ostatnimi czasy, w Li┼Ťcie apostolskim Novo millenio ineunte, nakre┼Ťlaj─ůc kierunki pasterskiego pos┼éugiwania Ko┼Ťcio┼éa u pocz─ůtk├│w trzeciego tysi─ůclecia, pragn─ů┼éem nada─ç niedzielnej Eucharystii szczeg├│lne znaczenie, podkre┼Ťlaj─ůc jej skuteczno┼Ť─ç w tworzeniu komunii: jak pisa┼éem, jest ona ┬źmiejscem uprzywilejowanym, w kt├│rym nieustannie g┼éosi si─Ö i kultywuje komuni─Ö. W┼éa┼Ťnie poprzez udzia┼é w Eucharystii dzie┼ä Pa┼äski staje si─Ö tak┼╝e dniem Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry dzi─Öki temu mo┼╝e spe┼énia─ç skutecznie swoje zadanie jako sakrament jedno┼Ťci┬╗.88

42. Troska o zachowanie komunii ko┼Ťcielnej i o jej umacnianie jest zadaniem ka┼╝dego wiernego, kt├│ry znajduje w Eucharystii jako sakramencie jedno┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa pole szczeg├│lnego zaanga┼╝owania. Bardziej konkretnie zadanie to spoczywa na pasterzach Ko┼Ťcio┼éa, kt├│rzy ponosz─ů szczeg├│ln─ů odpowiedzialno┼Ť─ç, wed┼éug stopnia i pe┼énionego urz─Ödu ko┼Ťcielnego. Dlatego Ko┼Ťci├│┼é okre┼Ťli┼é regu┼éy, kt├│re maj─ů umo┼╝liwi─ç ┼éatwiejszy, cz─Östszy i owocniejszy dost─Öp wiernych do Sto┼éu Eucharystycznego, i sprecyzowa┼é obiektywne warunki, kt├│re nakazuj─ů, by nie udziela─ç Komunii. Troska o ich jak najbardziej wierne zachowywanie staje si─Ö konkretnym wyrazem mi┼éo┼Ťci Eucharystii i Ko┼Ťcio┼éa.

43. Uznaj─ůc Eucharysti─Ö za sakrament komunii ko┼Ťcielnej, znajdujemy argument, kt├│rego ÔÇödla jego wagi ÔÇö nie mo┼╝na pomin─ů─ç z powodu jego znaczenia: my┼Ťl─Ö o jej zwi─ůzku z zaanga┼╝owaniem na rzecz ekumenizmu. Wszyscy powinni┼Ťmy dzi─Ökowa─ç Tr├│jcy Przenaj┼Ťwi─Ötszej, ┼╝e w ostatnich dziesi─Öcioleciach wielu wiernych we wszystkich cz─Ö┼Ťciach ┼Ťwiata doznawa┼éo gor─ůcego pragnienia jedno┼Ťci wszystkich chrze┼Ťcijan. Sob├│r Watyka┼äski II, na pocz─ůtku Dekretu o ekumenizmie, dopatruje si─Ö w tym szczeg├│lnego daru Bo┼╝ego.89 By┼éa to skuteczna ┼éaska, kt├│ra skierowa┼éa na drogi ekumenizmu zar├│wno nas, syn├│w Ko┼Ťcio┼éa katolickiego, jak te┼╝ naszych braci z innych Ko┼Ťcio┼é├│w i Wsp├│lnot ko┼Ťcielnych.

Pragnienie jedno┼Ťci sprawia, ┼╝e kierujemy wzrok ku Eucharystii, kt├│ra jest najwy┼╝szym sakramentem jedno┼Ťci Ludu Bo┼╝ego, jej stosownym znakiem i cudown─ů przyczyn─ů.90 Sprawuj─ůc Ofiar─Ö eucharystyczn─ů, Ko┼Ťci├│┼é zanosi b┼éaganie do Boga Ojca mi┼éosierdzia, aby udzieli┼é swoim synom pe┼éni Ducha ┼Üwi─Ötego, tak by stali si─Ö w Chrystusie jednym cia┼éem i jednym duchem.91 Zwracaj─ůc si─Ö z t─ů modlitw─ů do Ojca ┼Ťwiat┼éo┼Ťci, od kt├│rego pochodzi wszelkie dobro i wszelki dar doskona┼éy (por. Jk 1, 17), Ko┼Ťci├│┼é wierzy w jej skuteczno┼Ť─ç, poniewa┼╝ modli si─Ö w jedno┼Ťci z Chrystusem, G┼éow─ů i Oblubie┼äcem, kt├│ry b┼éaganie oblubienicy czyni swoim i ┼é─ůczy je z b┼éaganiem swej odkupie┼äczej ofiary.

44. Poniewa┼╝ w┼éa┼Ťnie jedno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa, kt├│r─ů Eucharystia urzeczywistnia przez ofiar─Ö i komuni─Ö z Cia┼éem i Krwi─ů Pana, koniecznie domaga si─Ö pe┼énej komunii w zakresie wyznania wiary, sakrament├│w i w┼éadzy ko┼Ťcielnej, nie jest mo┼╝liwe koncelebrowanie tej samej liturgii eucharystycznej, dop├│ki nie b─Ödzie na nowo przywr├│cona w pe┼éni ta wi─Ö┼║. Tego rodzaju koncelebracja nie by┼éaby wa┼╝nym ┼Ťrodkiem, a wr─Öcz mog┼éaby okaza─ç si─Ö przeszkod─ů do osi─ůgni─Öcia pe┼énej komunii, pomniejszaj─ůc poczucie dystansu dziel─ůcego nas od celu, i wprowadzaj─ůc lub uwiarygodniaj─ůc nie┼Ťcis┼éo┼Ťci w rozumieniu takiej czy innej prawdy wiary. Droga ku pe┼énej jedno┼Ťci mo┼╝e by─ç realizowana tylko w prawdzie. W tym zakresie zakaz zawarty w prawie Ko┼Ťcio┼éa nie zostawia miejsca na niepewno┼Ťci,92 z poszanowaniem normy moralnej og┼éoszonej przez Sob├│r Watyka┼äski II.93

Chcia┼ébym jednak przypomnie─ç to, co w Encyklice Ut unum sint doda┼éem po stwierdzeniu niemo┼╝no┼Ťci wsp├│lnego sprawowania Eucharystii: ┬źMimo to gor─ůco pragniemy odprawia─ç razem jedyn─ů Eucharysti─Ö Chrystusa i to pragnienie ju┼╝ staje si─Ö wsp├│lnym uwielbieniem i wsp├│ln─ů modlitw─ů b┼éagaln─ů. Razem zwracamy si─Ö do Ojca i czynimy to coraz bardziej ÔÇ×jednym sercemÔÇŁ┬╗.94

45. Chocia┼╝ w ┼╝adnym wypadku nie jest upowa┼╝niona koncelebracja, gdy brak pe┼énej jedno┼Ťci, nie dotyczy to jednak w szczeg├│lnych przypadkach pojedynczych os├│b przyjmuj─ůcych Eucharysti─Ö, a nale┼╝─ůcych do Ko┼Ťcio┼é├│w lub Wsp├│lnot ko┼Ťcielnych nie pozostaj─ůcych w pe┼énej jedno┼Ťci z Ko┼Ťcio┼éem katolickim. W tym przypadku bowiem celem jest zaspokojenie powa┼╝nej potrzeby duchowej dla zbawienia wiecznego poszczeg├│lnych wiernych, nie za┼Ť realizacja interkomunii, niemo┼╝liwej dop├│ty, dop├│ki nie b─Öd─ů w pe┼éni zacie┼Ťnione widzialne wi─Özy komunii ko┼Ťcielnej.

Kieruj─ůc si─Ö t─ů racj─ů Sob├│r Watyka┼äski II ustali┼é zasady post─Öpowania wobec wiernych Ko┼Ťcio┼é├│w Wschodnich, kt├│rzy, cho─ç w dobrej wierze pozostaj─ů od┼é─ůczeni od Ko┼Ťcio┼éa katolickiego, z w┼éasnej woli prosz─ů o mo┼╝liwo┼Ť─ç przyj─Öcia Eucharystii od duchownego katolickiego i s─ů do tego odpowiednio przygotowani.95 Ten spos├│b post─Öpowania zosta┼é p├│┼║niej potwierdzony przez obydwa Kodeksy, w kt├│rych z odpowiednimi przystosowaniami zosta┼é tak┼╝e uwzgl─Ödniony przypadek innych chrze┼Ťcijan, nie wschodnich, kt├│rzy nie s─ů w pe┼énej komunii z Ko┼Ťcio┼éem katolickim.96

46. W Encyklice Ut unum sint wyrazi┼éem uznanie dla tego przepisu, kt├│ry przy odpowiednim rozeznaniu pozwala dba─ç o zbawienie dusz: ┬źmo┼╝na z rado┼Ťci─ů przypomnie─ç, ┼╝e w pewnych szczeg├│lnych przypadkach duchowni katoliccy mog─ů udziela─ç sakramentu Eucharystii, Pokuty i Namaszczenia Chorych innym chrze┼Ťcijanom, kt├│rzy nie s─ů w pe┼énej komunii z Ko┼Ťcio┼éem katolickim, ale gor─ůco pragn─ů je przyj─ů─ç, dobrowolnie o nie prosz─ů i przejawiaj─ů wiar─Ö, jak─ů Ko┼Ťci├│┼é katolicki wyznaje w tych sakramentach. Na zasadzie wzajemno┼Ťci r├│wnie┼╝ katolicy mog─ů ÔÇöw okre┼Ťlonych przypadkach i szczeg├│lnych okoliczno┼ŤciachÔÇö prosi─ç o te same sakramenty duchownych tych Ko┼Ťcio┼é├│w, w kt├│rych s─ů one wa┼╝ne┬╗.97

Nawet je┼Ťli chodzi o szczeg├│lne i ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlone przypadki, trzeba zwr├│ci─ç baczn─ů uwag─Ö na warunki, kt├│re koniecznie musz─ů by─ç spe┼énione, poniewa┼╝ odrzucenie jednej lub wi─Öcej prawd wiary odno┼Ťnie do tych sakrament├│w, a w┼Ťr├│d nich prawdy dotycz─ůcej potrzeby kap┼éa┼ästwa s┼éu┼╝ebnego dla ich wa┼╝no┼Ťci, sprawia, ┼╝e prosz─ůcy nie posiada dyspozycji, aby zgodnie z prawem mo┼╝na by┼éo mu ich udzieli─ç. Podobnie wierny katolik nie b─Ödzie m├│g┼é przyj─ů─ç Komunii ┼Ťw. we wsp├│lnocie, w kt├│rej brak wa┼╝nego sakramentu ┼Üwi─Öce┼ä.98

Wierne zachowywanie ca┼éo┼Ťci zasad i norm ustalonych w tej materii99 jest jednocze┼Ťnie wyrazem i gwarancj─ů mi┼éo┼Ťci wobec Jezusa Chrystusa w Naj┼Ťwi─Ötszym Sakramencie i wobec braci z innego wyznania chrze┼Ťcija┼äskiego, kt├│rym nale┼╝y si─Ö ┼Ťwiadectwo prawdy, jak r├│wnie┼╝ wobec samej sprawy d─ů┼╝enia do jedno┼Ťci.


Rozdział V

PI─śKNO CELEBRACJI EUCHARYSTYCZNEJ

47. Opis ustanowienia Eucharystii w Ewangeliach synoptycznych porusza prostot─ů i ┬źdostojno┼Ťci─ů┬╗, z jak─ů Jezus w wiecz├│r Ostatniej Wieczerzy ustanawia ten wielki Sakrament. Istnieje pewien epizod, kt├│ry w pewnym sensie jest preludium: namaszczenie w Betanii. Pewna kobieta, uto┼╝samiona przez Jana z Mari─ů ÔÇö siostr─ů ┼üazarza, wylewa na g┼éow─Ö Jezusa flakonik drogocennego olejku, wywo┼éuj─ůc w┼Ťr├│d uczni├│w, szczeg├│lnie u Judasza (por. Mt 26, 8; Mk 14, 4; J 12, 4), negatywn─ů reakcj─Ö, jakby ten gest, bior─ůc po uwag─Ö potrzeby biednych, by┼é ┬źmarnotrawstwem┬╗ nie do przyj─Öcia. Jednak ocena ze strony Jezusa jest zupe┼énie inna. Z ca┼éym poszanowaniem obowi─ůzku wspierania potrzebuj─ůcych, kt├│rymi uczniowie zawsze b─Öd─ů musieli si─Ö zajmowa─ç ÔÇö┬źubogich zawsze macie u siebie┬╗ (Mt 26, 11; Mk 14, 7; por. J 12, 8) ÔÇö On, my┼Ťl─ůc o zbli┼╝aj─ůcej si─Ö chwili swojej ┼Ťmierci i z┼éo┼╝enia do grobu, docenia namaszczenie, kt├│rego dost─ůpi┼é jako zapowied┼║ tej czci, jakiej Jego cia┼éo, nierozerwalnie zwi─ůzane z tajemnic─ů Jego osoby, b─Ödzie godne tak┼╝e po ┼Ťmierci.

W Ewangeliach synoptycznych rozwini─Öciem opowiadania jest wyznaczenie przez Jezusa zadania uczniom, kt├│rzy mieli przygotowa─ç starannie ┬źdu┼╝─ů sal─Ö┬╗ gdzie mogliby spo┼╝y─ç Pasch─Ö (por. Mk 14, 15; ┼ük 22, 12), oraz przekaz o ustanowieniu Eucharystii. Ukazuj─ůc przynajmniej w zarysie niekt├│re hebrajskie obrz─Ödy wieczerzy paschalnej, a┼╝ do hymnu Hallel (por. Mt 26, 30; Mk 14, 26), opis ÔÇö chocia┼╝ z odmienno┼Ťciami r├│┼╝nych tradycji ÔÇö przekazuje w spos├│b zwi─Öz┼éy i uroczysty zarazem s┼éowa Chrystusa wypowiedziane nad chlebem i nad winem, kt├│re On sam przyj─ů┼é za konkretne znaki swego ofiarowanego Cia┼éa i swej przelanej Krwi. Te wszystkie szczeg├│┼éy zosta┼éy zapami─Ötane przez Ewangelist├│w dzi─Öki praktyce ┬ź┼éamania chleba┬╗, kt├│ra zakorzeni┼éa si─Ö ju┼╝ w pierwotnym Ko┼Ťciele. Lecz oczywiste jest, i┼╝ od czas├│w Jezusa, wydarzenie Wielkiego Czwartku nosi widzialne oznaki ┬źwra┼╝liwo┼Ťci┬╗ liturgicznej, formuj─ůcej si─Ö na bazie tradycji starotestamentalnej i otwartej na przekszta┼écenia w celebracji chrze┼Ťcija┼äskiej, tak by harmonijnie wyra┼╝a┼éa ona now─ů tre┼Ť─ç Paschy.

48. Tak jak kobieta z Betanii, Ko┼Ťci├│┼é nie obawia┼é si─Ö ┬źmarnowa─ç┬╗, po┼Ťwi─Öcaj─ůc najlepsze swoje zasoby, aby wyra┼╝a─ç pe┼éne adoracji zdumienie wobec niezmierzonego daru Eucharystii. Nie mniej ni┼╝ pierwsi uczniowie, kt├│rzy mieli przygotowa─ç ┬źdu┼╝─ů sal─Ö┬╗, Ko┼Ťci├│┼é w ci─ůgu wiek├│w i przy zmieniaj─ůcych si─Ö kulturach czu┼é si─Ö zobowi─ůzany, aby sprawowa─ç Eucharysti─Ö w oprawie godnej tej wielkiej tajemnicy. Nawi─ůzuj─ůc do s┼é├│w i gest├│w Jezusa, i rozwijaj─ůc obrz─Ödowe dziedzictwo judaizmu, narodzi┼éa si─Ö liturgia chrze┼Ťcija┼äska. C├│┼╝ mo┼╝e wystarczy─ç, aby w odpowiedni spos├│b przyj─ů─ç dar, kt├│ry Boski Oblubieniec nieustannie czyni z siebie dla Ko┼Ťcio┼éa-Oblubienicy, zostawiaj─ůc kolejnym pokoleniom wierz─ůcych Ofiar─Ö dokonan─ů raz na zawsze na Krzy┼╝u i czyni─ůc z siebie samego pokarm dla wszystkich wiernych? Nawet je┼╝eli logika ┬źuczty┬╗ budzi rodzinny klimat, Ko┼Ťci├│┼é nigdy nie uleg┼é pokusie zbanalizowania tej ┬źza┼╝y┼éo┼Ťci┬╗ ze swym Oblubie┼äcem i nie zapomina┼é, i┼╝ to On jest tak┼╝e jego Panem, a ┬źuczta┬╗ pozostaje zawsze uczt─ů ofiarn─ů, naznaczon─ů krwi─ů przelan─ů na Golgocie. Uczta eucharystyczna jest prawdziwie uczt─ů ┬ź┼Ťwi─Öt─ů┬╗, w kt├│rej prostota znak├│w kryje niezmierzon─ů g┼é─Öbi─Ö ┼Ťwi─Öto┼Ťci Boga: O Sacrum convivium, in quo Christus sumitur! Chleb ┼éamany na naszych o┼étarzach, ofiarowany nam, jako pielgrzymom w─Ödruj─ůcym po drogach ┼Ťwiata, jest panis angelorum, chlebem anio┼é├│w, do kt├│rego nie mo┼╝na si─Ö zbli┼╝a─ç bez pokory setnika z Ewangelii: ┬źPanie, nie jestem godzien, aby┼Ť wszed┼é pod dach m├│j┬╗ (Mt 8, 8; ┼ük 7, 6).

49. W kontek┼Ťcie tego wznios┼éego poczucia sensu tajemnicy staje si─Ö zrozumia┼ée, w jaki spos├│b wiara Ko┼Ťcio┼éa w tajemnic─Ö eucharystyczn─ů wyrazi┼éa si─Ö w dziejach nie tylko poprzez potrzeb─Ö wewn─Ötrznej postawy pobo┼╝no┼Ťci, lecz tak┼╝e przez szereg zewn─Ötrznych wyraz├│w, maj─ůcych na celu przywo┼éanie i podkre┼Ťlenie donios┼éo┼Ťci sprawowanego wydarzenia. Tu bierze sw├│j pocz─ůtek droga prowadz─ůca stopniowo do okre┼Ťlenia specjalnego statutu normuj─ůcego liturgi─Ö eucharystyczn─ů, w poszanowaniu r├│┼╝nych tradycji ko┼Ťcielnych, kt├│re prawowicie si─Ö wytworzy┼éy. Na tym fundamencie rozwin─Ö┼éo si─Ö tak┼╝e bogate dziedzictwo sztuki. Nawi─ůzuj─ůc do chrze┼Ťcija┼äskiej tajemnicy, architektura, rze┼║ba, malarstwo, muzyka bezpo┼Ťrednio lub po┼Ťrednio znajdowa┼éy w Eucharystii motyw wielkiego natchnienia.

Tak, na przyk┼éad, by┼éo z architektur─ů, w kt├│rej, gdy tylko sytuacja historyczna na to pozwala┼éa, dokona┼éo si─Ö przej┼Ťcie od pierwotnych miejsc sprawowania Eucharystii w domu rodzin chrze┼Ťcija┼äskich do pi─Öknych bazylik z pierwszych wiek├│w, do imponuj─ůcych katedr ┼Ťredniowiecza, do ko┼Ťcio┼é├│w wielkich lub ma┼éych, wzrastaj─ůcych z czasem na ziemiach, do kt├│rych dociera┼éo chrze┼Ťcija┼ästwo. W ramach przestrzeni liturgicznych rozwin─Ö┼éy si─Ö formy o┼étarzy i tabernakul├│w, odzwierciedlaj─ůc nie tylko motywy ludzkiej fantazji, lecz tak┼╝e regu┼éy wyp┼éywaj─ůce z jasnego pojmowania tajemnicy. Podobnie mo┼╝na powiedzie─ç o muzyce ko┼Ťcielnej; wystarczy pomy┼Ťle─ç o natchnionych melodiach gregoria┼äskich, o wielu wielkich kompozytorach, kt├│rzy zmierzyli si─Ö z tekstami liturgicznymi Mszy ┼Ťw. Czy w┼Ťr├│d przedmiot├│w kultu i parament├│w stosowanych w celebracji Eucharystii nie dostrzegamy olbrzymiej ilo┼Ťci wytwor├│w artystycznych, wyrob├│w rzemios┼éa i prawdziwych dzie┼é sztuki?

Mo┼╝na zatem powiedzie─ç, ┼╝e Eucharystia kszta┼étowa┼éa Ko┼Ťci├│┼é i duchowo┼Ť─ç, i wywar┼éa mocny wp┼éyw na ┬źkultur─Ö┬╗, szczeg├│lnie w sferze estetyki.

50. W tym wysi┼éku adoracji tajemnicy Eucharystii, zawartym w perspektywie obrz─Ödowej i estetycznej, w pewnym sensie ┬źwsp├│┼ézawodniczyli┬╗ chrze┼Ťcijanie Zachodu i Wschodu. Jak┼╝e wi─Öc nie z┼éo┼╝y─ç szczeg├│lnego dzi─Ökczynienia Panu za wk┼éad, jaki do sztuki chrze┼Ťcija┼äskiej wnios┼éy wielkie dzie┼éa architektoniczne i malarskie tradycji bizantyjskiej czy ca┼éego s┼éowia┼äskiego regionu geograficznego i kulturowego? Na Wschodzie sztuka ko┼Ťcielna zachowa┼éa wyj─ůtkowo silne poczucie tajemnicy, zach─Öcaj─ůc artyst├│w do podejmowania pracy tw├│rczej nie tylko jako wyrazu ich talentu, ale jako autentycznej s┼éu┼╝by wierze. Wychodz─ůc daleko poza zwyczajn─ů bieg┼éo┼Ť─ç techniczn─ů, potrafili otworzy─ç si─Ö z uleg┼éo┼Ťci─ů na tchnienie Ducha ┼Üwi─Ötego.

Splendor architektury i mozaik na chrze┼Ťcija┼äskim Wschodzie i Zachodzie jest powszechnym dziedzictwem wierz─ůcych i niesie w sobie ┼╝yczenie, powiedzia┼ébym r─Ökojmi─Ö, upragnionej pe┼éni komunii w wierze i w celebracji. Zak┼éada to i wymaga, aby Ko┼Ťci├│┼é by┼é g┼é─Öboko ┬źeucharystyczny┬╗ ÔÇö jak na s┼éynnej ikonie Tr├│jcy ┼Üwi─Ötej Rublowa, na kt├│rej dzielenie si─Ö tajemnic─ů Chrystusa w┼éamanym chlebie jest jakby zanurzone w niezg┼é─Öbionej jedno┼Ťci trzech Os├│b Boskich ÔÇö czyni─ůc samego siebie ┬źikon─ů┬╗ Tr├│jcy ┼Üwi─Ötej.

W perspektywie sztuki, kt├│ra pragnie wyrazi─ç przez wszystkie swoje elementy istot─Ö Eucharystii wed┼éug nauczania Ko┼Ťcio┼éa, trzeba zwr├│ci─ç baczn─ů uwag─Ö na normy, kt├│re reguluj─ů architektoniczny kszta┼ét i dekoracj─Ö ┼Ťwi─ůty┼ä. Jak potwierdza historia i jak sam to podkre┼Ťli┼éem w Li┼Ťcie do artyst├│w,100 Ko┼Ťci├│┼é zawsze zostawia┼é szerok─ů przestrze┼ä tw├│rcz─ů artystom. Jednak sztuka sakralna musi odznacza─ç si─Ö umiej─Ötno┼Ťci─ů trafnego wyra┼╝enia tajemnicy ujmowanej w pe┼éni wiary Ko┼Ťcio┼éa i zgodnie ze wskazaniami duszpasterskimi, stosownie opracowanymi przez kompetentne w┼éadze ko┼Ťcielne. Odnosi si─Ö to zar├│wno do sztuk plastycznych, jak i do muzyki ko┼Ťcielnej.

51. To, co dokona┼éo si─Ö na terenach staro┼╝ytnej chrystianizacji w dziedzinie sztuki ko┼Ťcielnej i dyscypliny liturgicznej, rozwija si─Ö tak┼╝e na kontynentach, na kt├│rych chrze┼Ťcija┼ästwo jest stosunkowo m┼éodsze. Jest to zgodne ze wskazaniem Soboru Watyka┼äskiego II w zwi─ůzku z potrzeb─ů zdrowej i zarazem koniecznej ┬źinkulturacji┬╗. Podczas moich licznych podr├│┼╝y mia┼éem okazj─Ö zaobserwowa─ç we wszystkich stronach ┼Ťwiata, jak bardzo o┼╝ywiaj─ůcy jest kontakt pomi─Ödzy celebracj─ů Eucharystii a formami, stylami i wra┼╝liwo┼Ťci─ů r├│┼╝nych kultur. Dostosowuj─ůc si─Ö do zmieniaj─ůcych si─Ö warunk├│w czasu i przestrzeni, Eucharystia zapewnia pokarm nie tylko pojedynczym osobom, lecz ca┼éym ludom, i kszta┼étuje kultury inspiruj─ůce si─Ö chrze┼Ťcija┼ästwem.

Potrzeba jednak, aby to wa┼╝ne dzie┼éo przystosowania by┼éo spe┼éniane z nieustann─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů niewypowiedzianej tajemnicy, wobec kt├│rej staje ka┼╝de pokolenie. ┬źSkarb┬╗ jest zbyt wielki i cenny, ┼╝eby ryzykowa─ç jego zubo┼╝enie czy te┼╝ nara┼╝enie na szwank przez eksperymenty, b─ůd┼║ praktyki wprowadzane bez uwa┼╝nej oceny ze strony kompetentnych w┼éadz ko┼Ťcielnych. Ponadto, centralny charakter tajemnicy eucharystycznej wymaga, a┼╝eby taka ocena zosta┼éa dokonana w ┼Ťcis┼éym kontakcie ze Stolic─ů Apostolsk─ů. Jak pisa┼éem w posynodalnej Adhortacji apostolskiej Ecclesia in Asia: ┬źTaka wsp├│┼épraca jest istotna, gdy┼╝ ┼Üwi─Öta Liturgia wyra┼╝a i sprawuje jedn─ů wiar─Ö, wyznawan─ů przez wszystkich, a poniewa┼╝ jest ona dziedzictwem ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa, nie mo┼╝e by─ç okre┼Ťlana przez Ko┼Ťcio┼éy lokalne w izolacji od Ko┼Ťcio┼éa powszechnego┬╗.101

52. Z tego, co zosta┼éo wy┼╝ej powiedziane, mo┼╝na zrozumie─ç, jak wielka odpowiedzialno┼Ť─ç spoczywa przy sprawowaniu Eucharystii zw┼éaszcza na kap┼éanach, kt├│rym przys┼éuguje zadanie przewodniczenia jej in persona Christi, zapewniaj─ůc ┼Ťwiadectwo i pos┼éug─Ö komunii nie tylko wobec wsp├│lnoty bezpo┼Ťrednio bior─ůcej w niej udzia┼é, lecz tak┼╝e wobec Ko┼Ťcio┼éa powszechnego, kt├│ry zawsze jest przywo┼éywany przez Eucharysti─Ö. Niestety, trzeba z ┼╝alem stwierdzi─ç, ┼╝e pocz─ůwszy od czas├│w posoborowej reformy liturgicznej, z powodu ┼║le pojmowanego poczucia kreatywno┼Ťci i przystosowania, nie brakowa┼éo nadu┼╝y─ç, kt├│re dla wielu by┼éy przyczyn─ů cierpienia. Pewna reakcja na ┬źformalizm┬╗ prowadzi┼éa niekiedy, zw┼éaszcza w niekt├│rych regionach, do uznania za nieobowi─ůzuj─ůce ┬źformy┬╗ obrane przez wielk─ů tradycj─Ö liturgiczn─ů Ko┼Ťcio┼éa i jego Magisterium, i do wprowadzenia innowacji nieupowa┼╝nionych i cz─Östo ca┼ékowicie nieodpowiednich.

Czuj─Ö si─Ö zatem w obowi─ůzku skierowa─ç gor─ůcy apel, a┼╝eby podczas sprawowania Ofiary eucharystycznej normy liturgiczne by┼éy zachowywane z wielk─ů wierno┼Ťci─ů. S─ů one konkretnym wyrazem autentycznej eklezjalno┼Ťci Eucharystii; takie jest ich najg┼é─Öbsze znaczenie. Liturgia nie jest nigdy prywatn─ů w┼éasno┼Ťci─ů kogokolwiek, ani celebransa, ani wsp├│lnoty, w kt├│rej jest sprawowana tajemnica. Aposto┼é Pawe┼é by┼é zmuszony skierowa─ç nagl─ůce s┼éowa do wsp├│lnoty w Koryncie z powodu powa┼╝nych uchybie┼ä w celebracji eucharystycznej, kt├│r─ů sprawowali podzieleni (sk├şsmata), tworz─ůc r├│┼╝ne frakcje (air├ęseis) (por. 1Kor 11, 17-34). R├│wnie┼╝ w naszych czasach pos┼éusze┼ästwo normom liturgicznym powinno by─ç na nowo odkryte i docenione jako odbicie i ┼Ťwiadectwo Ko┼Ťcio┼éa jednego i powszechnego, uobecnionego w ka┼╝dej celebracji Eucharystii. Kap┼éan, kt├│ry wiernie sprawuje Msz─Ö ┼Ťw. wed┼éug norm liturgicznych, oraz wsp├│lnota, kt├│ra si─Ö do nich dostosowuje, ukazuj─ů w spos├│b dyskretny, lecz wymowny sw─ů mi┼éo┼Ť─ç do Ko┼Ťcio┼éa. Dla wzmocnienia tego g┼é─Öbokiego poczucia warto┼Ťci norm liturgicznych poprosi┼éem odpowiednie dykasteria Kurii Rzymskiej o przygotowanie bardziej szczeg├│┼éowego dokumentu, tak┼╝e z odniesieniami o charakterze prawnym na ten tak wa┼╝ny temat. Nikomu nie mo┼╝na zezwoli─ç na niedocenianie powierzonej nam tajemnicy: jest ona zbyt wielka, a┼╝eby kto┼Ť m├│g┼é pozwoli─ç sobie na traktowanie jej wedle w┼éasnej oceny, kt├│ra nie szanowa┼éaby jej ┼Ťwi─Ötego charakteru i jej wymiaru powszechnego.

 

Rozdział VI

W SZKOLE MARYI, ┬źNIEWIASTY EUCHARYSTII┬╗

53. Je┼Ťli chcemy ponownie odkry─ç ┼Ťcis┼é─ů wi─Ö┼║, jaka istnieje mi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éem i Eucharysti─ů, w ca┼éym jej bogactwie, nie mo┼╝emy zapomnie─ç o Maryi, Matce i Wzorze Ko┼Ťcio┼éa. W Li┼Ťcie apostolskim Rosarium Virginis Mariae, uznaj─ůc Naj┼Ťwi─Ötsz─ů Dziewic─Ö za Mistrzyni─Ö w kontemplowaniu oblicza Chrystusa, w┼é─ůczy┼éem do tajemnic ┼Ťwiat┼éa r├│wnie┼╝ ustanowienie Eucharystii.102 Maryja bowiem mo┼╝e nas prowadzi─ç ku temu Naj┼Ťwi─Ötszemu Sakramentowi, poniewa┼╝ jest z nim g┼é─Öboko zwi─ůzana.

Na pierwszy rzut oka wydaje si─Ö, ┼╝e Ewangelia milczy na ten temat. W opisie ustanowienia Eucharystii w wiecz├│r Wielkiego Czwartku nie m├│wi si─Ö o Maryi. Wiadomo jednak, ┼╝e by┼éa Ona obecna w┼Ťr├│d Aposto┼é├│w, kt├│rzy ┬źtrwali jednomy┼Ťlnie na modlitwie┬╗ (Dz 1,14), w pierwszej wsp├│lnocie zgromadzonej po Wniebowst─ůpieniu w oczekiwaniu Pi─Ö─çdziesi─ůtnicy. Tej obecno┼Ťci nie mog┼éo oczywi┼Ťcie brakowa─ç podczas sprawowania Eucharystii w┼Ťr├│d wiernych pierwszego pokolenia chrze┼Ťcijan, z gorliwo┼Ťci─ů trwaj─ůcych ┬źw ┼éamaniu chleba┬╗ (Dz 2, 42).

Jednak poza Jej uczestnictwem w Uczcie eucharystycznej, zwi─ůzek Maryi z Eucharysti─ů mo┼╝na po┼Ťrednio okre┼Ťli─ç wychodz─ůc od Jej wewn─Ötrznej postawy. Maryja jest ┬źNiewiast─ů Eucharystii┬╗ w ca┼éym swoim ┼╝yciu. Ko┼Ťci├│┼é, patrz─ůc na Maryj─Ö jako na sw├│j wz├│r, jest wezwany do Jej na┼Ťladowania tak┼╝e w odniesieniu do Naj┼Ťwi─Ötszej Tajemnicy.

54. Mysterium fidei! Je┼Ťli Eucharystia jest tajemnic─ů wiary, kt├│ra przewy┼╝sza nasz intelekt, a przez to zmusza nas do jak najpe┼éniejszej uleg┼éo┼Ťci S┼éowu Bo┼╝emu, nikt tak jak Maryja nie mo┼╝e by─ç wsparciem i przewodnikiem w takiej postawie. Nasze powtarzanie dzie┼éa Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy, kt├│re jest wype┼énianiem Jego nakazu: ┬źTo czy┼äcie na moj─ů pami─ůtk─Ö!┬╗, staje si─Ö jednocze┼Ťnie przyj─Öciem zaproszenia Maryi do okazywania Mu pos┼éusze┼ästwa bez wahania: ┬źZr├│bcie wszystko, cokolwiek wam powie┬╗ (J2, 5). Z matczyn─ů trosk─ů, po┼Ťwiadczon─ů podczas wesela w Kanie, Maryja wydaje si─Ö nam m├│wi─ç: ┬źNie wahajcie si─Ö, zaufajcie s┼éowu mojego Syna. On, kt├│ry m├│g┼é przemieni─ç wod─Ö w wino, ma moc uczyni─ç z chleba i wina swoje Cia┼éo i swoj─ů Krew, ofiaruj─ůc wierz─ůcym w tej tajemnicy ┼╝yw─ů pami─ůtk─Ö swej Paschy, aby w ten spos├│b uczyni─ç z siebie ÔÇ×chleb ┼╝yciaÔÇŁ┬╗.

55. W pewnym sensie Maryja wyrazi┼éa swoj─ů wiar─Ö eucharystyczn─ů, jeszcze zanim Eucharystia zosta┼éa ustanowiona, przez sam fakt ofiarowania swojego dziewiczego ┼éona, aby mog┼éo si─Ö dokona─ç Wcielenie S┼éowa Bo┼╝ego. Eucharystia odsy┼éaj─ůc do m─Öki i zmartwychwstania, wyra┼╝a jednocze┼Ťnie ci─ůg┼éo┼Ť─ç z tajemnic─ů Wcielenia. W zwiastowaniu Maryja pocz─Ö┼éa Syna Bo┼╝ego r├│wnie┼╝ w fizycznej prawdzie cia┼éa i krwi, antycypuj─ůc w sobie to, co w jakiej┼Ť mierze realizuje si─Ö sakramentalnie w ka┼╝dym wierz─ůcym, kt├│ry przyjmuje pod postaci─ů chleba i wina Cia┼éo i Krew Pa┼äsk─ů.

Istnieje ponadto g┼é─Öboka analogia pomi─Ödzy fiat wypowiedzianym przez Maryj─Ö na s┼éowa archanio┼éa i amen, kt├│re wypowiada ka┼╝dy wierny kiedy otrzymuje Cia┼éo Pa┼äskie. Maryja by┼éa wezwana do wiary, ┼╝e Ten, kt├│rego pocz─Ö┼éa ┬źza spraw─ů Ducha ┼Üwi─Ötego┬╗, by┼é ┬źSynem Bo┼╝ym┬╗ (por. ┼ük 1, 30-35). W ci─ůg┼éo┼Ťci z wiar─ů Dziewicy, tajemnica eucharystyczna wymaga od nas wiary na wz├│r wiary Dziewicy, ┼╝e ten sam Jezus, Syn Bo┼╝y i Syn Maryi, uobecnia si─Ö w ca┼éym swoim Boskoludzkim jestestwie pod postaciami chleba i wina.

┬źB┼éogos┼éawiona [jest], kt├│ra uwierzy┼éa┬╗ (┼ük1, 45): Maryja w tajemnicy Wcielenia antycypowa┼éa tak┼╝e wiar─Ö eucharystyczn─ů Ko┼Ťcio┼éa. Kiedy nawiedzaj─ůc El┼╝biet─Ö nosi w ┼éonie S┼éowo, kt├│re sta┼éo si─Ö cia┼éem, Maryja w pewnym sensie jest ┬źtabernakulum┬╗ ÔÇö pierwszym ┬źtabernakulum┬╗ w historii, w kt├│rym Syn Bo┼╝y (jeszcze niewidoczny dla ludzkich oczu) pozwala si─Ö adorowa─ç El┼╝biecie, niejako ┬źpromieniuj─ůc┬╗ swoim ┼Ťwiat┼éem poprzez oczy i g┼éos Maryi. Czy zatem Maryja kontempluj─ůca oblicze Chrystusa dopiero co narodzonego i tul─ůca Go w ramionach, nie jest dla nas niedo┼Ťcignionym wzorem mi┼éo┼Ťci i natchnienia podczas ka┼╝dej naszej Komunii eucharystycznej?

56.Przez ca┼ée swoje ┼╝ycie u boku Chrystusa, nie tylko na Kalwarii, Maryja realizowa┼éa wymiar ofiarny Eucharystii. Kiedy zanios┼éa Dzieci─Ö Jezus do ┼Ťwi─ůtyni w Jerozolimie, ┬źaby [Je] przedstawi─ç Panu┬╗ (┼ük 2, 22), us┼éysza┼éa zapowied┼║ starego Symeona, ┼╝e to Dziecko b─Ödzie ┬źznakiem sprzeciwu┬╗ i ┼╝e ┬źmiecz┬╗ przeszyje tak┼╝e Jej dusz─Ö (por. ┼ük 2, 34-35). W ten spos├│b zosta┼é przepowiedziany dramat ukrzy┼╝owania Syna i w jakim┼Ť sensie zosta┼éo zapowiedziane stabat Mater Dziewicy u st├│p krzy┼╝a. Przygotowuj─ůc si─Ö, dzie┼ä po dniu, do wydarzenia Kalwarii, Maryja prze┼╝ywa jakby ┬źantycypowan─ů Eucharysti─Ö┬╗, mo┼╝na by powiedzie─ç ┬źkomuni─Ö duchow─ů┬╗ pragnienia i ofiary, kt├│ra b─Ödzie mia┼éa swoje wype┼énienie w zjednoczeniu z Synem w m─Öce, a potem ÔÇöw okresie popaschalnymÔÇö wyrazi si─Ö w Jej uczestnictwie w sprawowanej przez Aposto┼é├│w celebracji eucharystycznej ÔÇö ┬źpami─ůtce┬╗ m─Öki.

Jak wyobrazi─ç sobie uczucia Maryi, kt├│ra s┼éysza┼éa z ust Piotra, Jana, Jakuba i innych Aposto┼é├│w s┼éowa z Ostatniej Wieczerzy: ┬źTo jest Cia┼éo moje, kt├│re za was b─Ödzie wydane┬╗ (┼ük 22, 19)? To Cia┼éo, wydane na ofiar─Ö i ponownie uobecnione w znakach sakramentalnych, by┼éo tym samym cia┼éem, kt├│re pocz─Ö┼éo si─Ö w Jej ┼éonie! Przyjmowanie Eucharystii musia┼éo oznacza─ç dla Maryi niejako powt├│rne przyj─Öcie w Jej ┼éonie serca, kt├│re bi┼éo rytmem Jej serca, ponownym prze┼╝ywaniem tego, czego osobi┼Ťcie do┼Ťwiadczy┼éa pod krzy┼╝em.

57. ┬źTo czy┼äcie na moj─ů pami─ůtk─Ö┬╗ (┼ük 22, 19). W ┬źpami─ůtce┬╗ Kalwarii jest obecne to wszystko, czego Chrystus dokona┼é przez swoj─ů m─Ök─Ö i ┼Ťmier─ç. A zatem nie brakuje r├│wnie┼╝ tego, co Chrystus uczyni┼é dla Matki ku naszemu po┼╝ytkowi. To Jej w┼éa┼Ťnie powierza umi┼éowanego ucznia, a w nim powierza ka┼╝dego z nas: ┬źOto syn Tw├│j!┬╗. Podobnie m├│wi do ka┼╝dego z nas: ┬źOto Matka twoja!┬╗ (por. J 19, 26-27).

Prze┼╝ywanie w Eucharystii pami─ůtki ┼Ťmierci Chrystusa zak┼éada tak┼╝e nieustanne przyjmowanie tego daru. Oznacza to, ┼╝e ÔÇöna wz├│r JanaÔÇö przyjmiemy do siebie T─Ö, kt├│ra za ka┼╝dym razem jest nam dawana za Matk─Ö. Oznacza jednocze┼Ťnie podj─Öcie zadania upodabniania si─Ö do Chrystusa w szkole Matki i zgod─Ö na to, aby nam towarzyszy┼éa. Z Ko┼Ťcio┼éem i jako Matka Ko┼Ťcio┼éa, Maryja jest obecna w ka┼╝dej z naszych celebracji eucharystycznych. Je┼Ťli poj─Öcia Ko┼Ťci├│┼é i Eucharystia s─ů ze sob─ů nierozerwalnie zwi─ůzane, to samo dotyczy Maryi i Ko┼Ťcio┼éa. R├│wnie┼╝ dlatego ju┼╝ od czas├│w staro┼╝ytnych w Ko┼Ťcio┼éach Wschodu i Zachodu jednomy┼Ťlnie wspominano Maryj─Ö podczas celebracji eucharystycznej.

58.W Eucharystii Ko┼Ťci├│┼é ┼é─ůczy si─Ö w pe┼éni z Chrystusem i z Jego ofiar─ů, uto┼╝samiaj─ůc si─Ö z duchem Maryi. Jest to prawda, kt├│r─ů mo┼╝na zg┼é─Öbi─ç odczytuj─ůc ponownie ┬źMagnificat┬╗ w perspektywie eucharystycznej. Eucharystia jest bowiem, podobnie jak hymn Maryi, przede wszystkim uwielbieniem i dzi─Ökczynieniem. Kiedy Maryja wznosi okrzyk: ┬źWielbi dusza moja Pana i raduje si─Ö duch m├│j w Bogu, Zbawicielu moim┬╗, nosi ju┼╝ w ┼éonie Jezusa. Wielbi Ojca ┬źprzez┬╗ Jezusa, lecz wielbi Go tak┼╝e ┬źw┬╗ Jezusie i ┬źz┬╗ Jezusem.

To jest w┼éa┼Ťnie prawdziwa ┬źpostawa eucharystyczna┬╗.

Jednocze┼Ťnie Maryja wspomina wspania┼ée dzie┼éa, jakich B├│g dokona┼é w dziejach zbawienia, zgodnie z obietnic─ů, jak─ů z┼éo┼╝y┼é ojcom (por. ┼ük 1, 55), og┼éaszaj─ůc cud, kt├│ry je wszystkie przewy┼╝szy ÔÇö zbawcze Wcielenie. W Magnificat jest te┼╝ obecny wymiar eschatologiczny Eucharystii. Za ka┼╝dym razem, kiedy Syn Bo┼╝y uobecnia si─Ö nam w ┬źub├│stwie┬╗ znak├│w sakramentalnych chleba i wina, zasiewane jest w ┼Ťwiecie ziarno nowych dziej├│w, w kt├│rych w┼éadcy s─ů ┬źstr─ůcani z tron├│w┬╗, a ┬źpokorni zostaj─ů wywy┼╝szeni┬╗ (por. ┼ük 1, 52). Maryja opiewa ┬źnowe niebiosa┬╗ i ┬źnow─ů ziemi─Ö┬╗, kt├│re w Eucharystii znajduj─ů swoj─ů antycypacj─Ö i w pewnym sensie programowy ┬źzamys┼é┬╗. Je┼Ťli Magnificat wyra┼╝a duchowo┼Ť─ç Maryi, nic bardziej ni┼╝ ta duchowo┼Ť─ç nie pomo┼╝e nam prze┼╝ywa─ç tajemnicy eucharystycznej. Eucharystia zosta┼éa nam dana, a┼╝eby ca┼ée nasze ┼╝ycie, podobnie jak ┼╝ycie Maryi, by┼éo jednym ┬źmagnificat┬╗!

 

ZAKOŃCZENIE

59. Ave, verum corpus natum de Maria Virgine! Kilka lat temu obchodzi┼éem pi─Ö─çdziesi─ůt─ů rocznic─Ö moich ┼Ťwi─Öce┼ä kap┼éa┼äskich. Doznaj─Ö dzi┼Ť ┼éaski, ┼╝e dane mi jest ofiarowa─ç Ko┼Ťcio┼éowi t─Ö Encyklik─Ö o Eucharystii w Wielki Czwartek przypadaj─ůcy w dwudziestym pi─ůtym roku mojej pos┼éugi Piotrowej. Czyni─Ö to z sercem pe┼énym wdzi─Öczno┼Ťci. Od ponad p├│┼é wieku, pocz─ůwszy od pami─Ötnego 2 listopada 1946 roku, gdy sprawowa┼éem moj─ů pierwsz─ů Msz─Ö ┼Ťw. w krypcie ┼Ťw. Leonarda w krakowskiej katedrze na Wawelu, m├│j wzrok spoczywa ka┼╝dego dnia na bia┼éej hostii i kielichu, w kt├│rych czas i przestrze┼ä jakby ┬źskupiaj─ů si─Ö┬╗, a dramat Golgoty powtarza si─Ö na ┼╝ywo, ujawniaj─ůc swoj─ů tajemnicz─ů ┬źtera┼║niejszo┼Ť─ç┬╗. Ka┼╝dego dnia dane mi by┼éo z wiar─ů rozpoznawa─ç w konsekrowanym chlebie i winie Boskiego W─Ödrowca, kt├│ry kiedy┼Ť stan─ů┼é obok dw├│ch uczni├│w z Emaus, a┼╝eby otworzy─ç im oczy na ┼Ťwiat┼éo, a serce na nadziej─Ö (por. ┼ük 24, 13-35).

Pozw├│lcie, umi┼éowani Bracia i Siostry, ┼╝e w ┼Ťwietle waszej wiary i ku jej umocnieniu przeka┼╝─Ö Wam to moje ┼Ťwiadectwo wiary w Naj┼Ťwi─Ötsz─ů Eucharysti─Ö. Ave, verum corpus natum de Maria Virgine, vere passum, immolatum, in cruce pro homine!. Oto skarb Ko┼Ťcio┼éa, serce ┼Ťwiata, zadatek celu, do kt├│rego ka┼╝dy cz┼éowiek, nawet nie┼Ťwiadomie, pod─ů┼╝a. Wielka tajemnica, kt├│ra z pewno┼Ťci─ů nas przerasta i wystawia na wielk─ů pr├│b─Ö zdolno┼Ť─ç naszego rozumu do wychodzenia poza pozorn─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Tutaj nasze zmys┼éy niedostaj─ů ÔÇö visus, tactus, gustus in te fallitur, jak to jest powiedziane w hymnie Adoro te devote, lecz wystarcza nam sama wiara, zakorzeniona w S┼éowie Chrystusa i przekazana nam przez Aposto┼é├│w. Pozw├│lcie ┼╝e, podobnie jak Piotr pod koniec mowy eucharystycznej w Janowej Ewangelii, w imieniu ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa, w imieniu ka┼╝dego i ka┼╝dej z Was powt├│rz─Ö Chrystusowi: ┬źPanie, do kog├│┼╝ p├│jdziemy? Ty masz s┼éowa ┼╝ycia wiecznego┬╗ (J6, 68).

60. U progu trzeciego tysi─ůclecia my wszyscy, dzieci Ko┼Ťcio┼éa, jeste┼Ťmy zach─Öcani do podj─Öcia z odnowionym zapa┼éem drogi ┼╝ycia chrze┼Ťcija┼äskiego. Jak napisa┼éem w Li┼Ťcie apostolskim Novo millennio ineunte: ┬źNie trzeba (...) wyszukiwa─ç ÔÇ×nowego programuÔÇŁ. Program ju┼╝ istnieje: ten sam co zawsze, zawarty w Ewangelii i w ┼╝ywej Tradycji. Jest on skupiony w istocie rzeczy wok├│┼é samego Chrystusa, kt├│rego mamy poznawa─ç, kocha─ç i na┼Ťladowa─ç, aby ┼╝y─ç w Nim ┼╝yciem trynitarnym i z Nim przemienia─ç histori─Ö, a┼╝ osi─ůgnie sw─ů pe┼éni─Ö w niebieskim Jeruzalem┬╗.103 Wype┼énianie tego programu odnowionej gorliwo┼Ťci w ┼╝yciu chrze┼Ťcija┼äskim wiedzie przez Eucharysti─Ö.

Ka┼╝dy krok ku ┼Ťwi─Öto┼Ťci, ka┼╝de dzia┼éanie podj─Öte dla realizacji misji Ko┼Ťcio┼éa, ka┼╝da realizacja program├│w duszpasterskich winny czerpa─ç potrzebn─ů si┼é─Ö z tajemnicy eucharystycznej i ku niej si─Ö kierowa─ç jako do szczytu. W Eucharystii mamy Jezusa, Jego odkupie┼äcz─ů ofiar─Ö, mamy Jego zmartwychwstanie, mamy dar Ducha ┼Üwi─Ötego, mamy adoracj─Ö, pos┼éusze┼ästwo i umi┼éowanie Ojca. Je┼╝eli zaniedbamy Eucharysti─Ö, jak b─Ödziemy mogli zaradzi─ç naszej n─Ödzy?

61. Tajemnica eucharystyczna ÔÇö ofiara, obecno┼Ť─ç, uczta ÔÇö nie dopuszcza ogranicze┼ä ani instrumentalizacji; powinna by─ç prze┼╝ywana w swej integralno┼Ťci, czy to w wydarzeniu liturgicznym, czy w osobistym dialogu z Jezusem tu┼╝ po przyj─Öciu Komunii ┼Ťw., czy te┼╝ podczas modlitwy na adoracji eucharystycznej poza Msz─ů ┼Ťw. W ten spos├│b Ko┼Ťci├│┼é umacnia si─Ö, wzrasta i wyra┼╝a siebie takim, jaki rzeczywi┼Ťcie jest: jeden, ┼Ťwi─Öty, powszechny i apostolski; lud, ┼Ťwi─ůtynia i rodzina Bo┼╝a; Cia┼éo i oblubienica Chrystusa, o┼╝ywiane przez Ducha ┼Üwi─Ötego; powszechny sakrament zbawienia i hierarchicznie uformowana komunia.

Droga, jak─ů Ko┼Ťci├│┼é kroczy w tych pierwszych latach trzeciego tysi─ůclecia, jest tak┼╝e drog─ů odnowionego zaanga┼╝owania ekumenicznego. Ostatnie dziesi─Öciolecia drugiego tysi─ůclecia, zako┼äczonego Wielkim Jubileuszem, skierowa┼éy nas w t─Ö stron─Ö, zach─Öcaj─ůc wszystkich ochrzczonych do odpowiedzi na modlitw─Ö Jezusa: ut unum sint (J17, 11). Jest to d┼éuga droga, z wieloma przeszkodami, kt├│re przerastaj─ů ludzkie zdolno┼Ťci; mamy jednak Eucharysti─Ö i wobec niej mo┼╝emy wg┼é─Öbi serca us┼éysze─ç, jakby skierowane do nas, te same s┼éowa, jakie us┼éysza┼é prorok Eliasz: ┬źWsta┼ä, jedz, bo przed tob─ů d┼éuga droga┬╗ (1Krl 19, 7). Skarb Eucharystii, kt├│ry Pan odda┼é do naszej dyspozycji, zach─Öca do d─ů┼╝enia ku mecie, jak─ů jest pe┼éne dzielenie si─Ö ni─ů z wszystkimi bra─çmi, z kt├│rymi ┼é─ůczy nas wsp├│lny chrzest. Aby nie utraci─ç tego skarbu, potrzeba jednak poszanowania wymog├│w wyp┼éywaj─ůcych z faktu, ┼╝e jest on sakramentem komunii w wierze i w sukcesji apostolskiej.

Po┼Ťwi─Öcaj─ůc Eucharystii ca┼é─ů uwag─Ö, na jak─ů zas┼éuguje, oraz dok┼éadaj─ůc wszelkich stara┼ä, aby nie umniejszy─ç jakiegokolwiek jej wymiaru czy wymogu, stajemy si─Ö rzeczywi┼Ťcie ┼Ťwiadomi wielko┼Ťci tego daru. Zaprasza nas do tego nieprzerwana tradycja, kt├│ra od pierwszych wiek├│w dopatrywa┼éa si─Ö we wsp├│lnocie chrze┼Ťcija┼äskiej stra┼╝nika opiekuj─ůcego si─Ö tym ┬źskarbem┬╗. Ko┼Ťci├│┼é, powodowany mi┼éo┼Ťci─ů, troszczy si─Ö o przekazywanie kolejnym pokoleniom chrze┼Ťcijan wiary i nauki o Tajemnicy eucharystycznej, tak aby nie zosta┼éa zagubiona cho─çby najmniejsza jej cz─ůstka. Nie ma niebezpiecze┼ästwa przesady w trosce o t─Ö tajemnic─Ö, gdy┼╝ ┬źw tym Sakramencie zawiera si─Ö ca┼éa tajemnica naszego zbawienia┬╗.104

62. Wejd┼║my, umi┼éowani Bracia i Siostry, do szko┼éy ┼Ťwi─Ötych, wielkich mistrz├│w prawdziwej pobo┼╝no┼Ťci eucharystycznej. W ich ┼Ťwiadectwie teologia Eucharystii nabiera ca┼éego blasku prze┼╝ycia, ┬źzara┼╝a┬╗ nas i niejako ┬źrozgrzewa┬╗. Pos┼éuchajmy przede wszystkim Naj┼Ťwi─Ötszej Dziewicy Maryi, w kt├│rej tajemnica Eucharystii jawi si─Ö bardziej ni┼╝ w kimkolwiek innym jako tajemnica ┼Ťwiat┼éa. Patrz─ůc na Ni─ů, poznajemy przemieniaj─ůc─ů moc, jak─ů posiada Eucharystia. W Niej dostrzegamy ┼Ťwiat odnowiony w mi┼éo┼Ťci. Kontempluj─ůc J─ů wzi─Öt─ů do Nieba z dusz─ů i cia┼éem, dostrzegamy skrawek ┬źnowych niebios┬╗ i ┬źnowej ziemi┬╗, kt├│re otworz─ů si─Ö przed naszymi oczyma wraz z powt├│rnym przyj┼Ťciem Chrystusa. Tu na ziemi Eucharystia stanowi ich ┬źr─Ökojmi─Ö┬╗ i, w pewnym sensie, antycypacj─Ö: Veni, Domine Iesu! (Ap 22, 20).

W pokornym znaku chleba i wina, przemienionych w Jego Cia┼éo i Jego Krew, Chrystus w─Ödruje razem z nami, jako nasza moc i nasz wiatyk, i czyni nas ┼Ťwiadkami nadziei dla wszystkich. Je┼╝eli wobec tej tajemnicy rozum do┼Ťwiadcza w┼éasnych ogranicze┼ä, to serce o┼Ťwiecone ┼éask─ů Ducha ┼Üwi─Ötego dobrze wie, jak─ů przyj─ů─ç postaw─Ö, zatapiaj─ůc si─Ö w adoracji i w mi┼éo┼Ťci bez granic.

Uczy┼ämy naszymi uczucia ┼Ťw. Tomasza z Akwinu, doskona┼éego teologa i zarazem gorliwego kantora Chrystusa eucharystycznego; pozw├│lmy, aby i nasza dusza otworzy┼éa si─Ö w nadziei na kontemplacj─Ö celu, do kt├│rego t─Öskni serce spragnione rado┼Ťci i pokoju:

Bone pastor, panis vere,
Iesu, nostri miserere...
Dobry Pasterzu, prawdziwy Chlebie,
Jezu, zmiłuj się nad nami:
nakarm nas i strze┼╝,
doprowad┼║ nas do wiecznych d├│br
w krainie ┼╝yj─ůcych.
Ty, kt├│ry wszystko wiesz i mo┼╝esz,
kt├│ry nas karmisz na ziemi,
wprowad┼║ Twych braci
na uczt─Ö niebiesk─ů
do rado┼Ťci Twoich ┼Ťwi─Ötych.

W Rzymie, u ┼Üw. Piotra, dnia 17 kwietnia 2003, w Wielki Czwartek, w Roku R├│┼╝a┼äca ┼Üwi─Ötego, dwudziestym pi─ůtym mego Pontyfikatu.

Kontakt